بارداری دورهای حساس است که تعادل دقیق مواد شیمیایی خون مادر، نقشی حیاتی در رشد سالم جنین دارد. یکی از این شاخصهای مهم اما کمتر شناختهشده، سطح هموسیستئین خون است. افزایش غیرطبیعی هموسیستئین میتواند با نقص لوله عصبی جنین، اختلال در عملکرد جفت و عوارض جدی بارداری ارتباط مستقیم داشته باشد. آگاهی از نقش این آزمایش، گامی مؤثر در پیشگیری و تشخیص زودهنگام بارداریهای پرخطر محسوب میشود.
هموسیستئین چیست؟
هموسیستئین یک اسید آمینه حاوی گوگرد است که در جریان متابولیسم طبیعی پروتئینها در بدن تولید میشود. بدن سالم با کمک ویتامینهای:
- اسید فولیک (ویتامین B9)
- ویتامین B12
- ویتامین B6
سطح هموسیستئین را در محدوده طبیعی نگه میدارد.
✅ هرگونه اختلال در این مسیرها میتواند منجر به افزایش هموسیستئین خون (Hyperhomocysteinemia) شود.
چرا افزایش هموسیستئین در بارداری خطرناک است؟
مطالعات معتبر نشان دادهاند که هموسیستئین بالا میتواند:
- به دیواره رگها آسیب برساند
- موجب اختلال در خونرسانی جفت شود
- احتمال لختهشدن غیرطبیعی خون را افزایش دهد
🔹 این اثرات، مستقیماً سلامت جنین و جفت را تحت تأثیر قرار میدهند.
ارتباط هموسیستئین با نقص لوله عصبی جنین
لوله عصبی جنین در هفتههای ابتدایی بارداری شکل میگیرد و مغز و نخاع از آن ایجاد میشوند.
افزایش هموسیستئین میتواند باعث:
- اختلال در متابولیسم اسید فولیک
- کاهش دسترسی سلولهای جنینی به فولات فعال
- افزایش خطر نقصهایی مانند اسپاینا بیفیدا و آنانسفالی
✅ به همین دلیل، کنترل هموسیستئین پیش از بارداری و در اوایل آن اهمیت بالایی دارد.
نقش هموسیستئین در مشکلات جفت
سطح بالای هموسیستئین با عوارض زیر مرتبط دانسته شده است:
- نارسایی جفت
- محدودیت رشد داخل رحمی جنین (IUGR)
- پرهاکلامپسی
- سقط مکرر یا زایمان زودرس
🔹 این مشکلات اغلب ناشی از اختلال در عروق جفت و کاهش خونرسانی هستند.
چه عواملی باعث افزایش هموسیستئین میشوند؟
مهمترین علل عبارتاند از:
- کمبود اسید فولیک، B12 یا B6
- اختلالات ژنتیکی متابولیسم فولات (مانند MTHFR)
- بیماریهای کلیوی
- اختلالات تیروئید
- سبک زندگی ناسالم (سیگار، تغذیه نامناسب)
آزمایش Homocysteine Level چه زمانی توصیه میشود؟
این آزمایش معمولاً در شرایط زیر درخواست میشود:
- سابقه نقص لوله عصبی در بارداری قبلی
- سقطهای مکرر یا بارداریهای ناموفق
- پرهاکلامپسی یا IUGR بدون علت مشخص
- کمبود ویتامینهای گروه B
- برنامهریزی برای بارداری در زنان پرخطر
✅ آزمایش ساده خون میتواند اطلاعات ارزشمندی برای پیشگیری فراهم کند.
نقش کلیدی آزمایشگاه در پیشگیری
- اندازهگیری دقیق و استاندارد سطح هموسیستئین
- تفسیر نتایج در کنار وضعیت تغذیهای و بالینی مادر
- کمک به پزشک برای تنظیم مکملهای مناسب پیش از بارداری یا در اوایل آن
🔹 این رویکرد میتواند بهطور مؤثری خطر ناهنجاریهای مادرزادی را کاهش دهد.
پرسشهای پرتکرار
آیا هموسیستئین بالا همیشه باعث نقص جنینی میشود؟
خیر، اما یکی از عوامل خطر مهم و قابل اصلاح است.
آیا مصرف اسید فولیک سطح هموسیستئین را کاهش میدهد؟
بله، اسید فولیک همراه با B12 و B6 نقش اصلی در کاهش هموسیستئین دارد.
آیا این آزمایش برای همه زنان باردار لازم است؟
خیر، اما در بارداریهای پرخطر یا پیش از بارداری بسیار ارزشمند است.
منابع
- مایو کلینیک – Homocysteine Test
- مراکز کنترل و پیشگیری بیماری (CDC) – Folate and Neural Tube Defects
No.112
۰۴/۱۱