نوروپاتی یا آسیب عصبی یکی از مشکلات شایع پزشکی است که میتواند باعث درد، گزگز، بیحسی، ضعف عضلانی یا سوزش بهویژه در دستها و پاها شود. بسیاری از بیماران میپرسند آیا نوروپاتی با آزمایش قابل تشخیص است یا نه. پاسخ این است که هیچ آزمایش واحدی بهتنهایی تشخیصدهنده نوروپاتی نیست، اما مجموعهای از آزمایشهای خون و بررسیهای تکمیلی میتوانند علت آسیب عصبی را مشخص کرده و مسیر درمان را روشن کنند.
در این مقاله، بهصورت علمی و قابلفهم با مهمترین آزمایشهای مرتبط با نوروپاتی آشنا میشوید.
نوروپاتی چیست؟
نوروپاتی به اختلال در عملکرد اعصاب محیطی گفته میشود؛ اعصابی که پیامها را بین مغز، نخاع و سایر بخشهای بدن منتقل میکنند.
علائم شایع نوروپاتی شامل:
- بیحسی یا مورمور شدن
- درد تیرکشنده یا سوزشی
- ضعف عضلانی
- کاهش تعادل
- حساسیت غیرطبیعی به لمس
چرا آزمایشها در بررسی نوروپاتی اهمیت دارند؟
نوروپاتی اغلب یک بیماری مستقل نیست، بلکه نتیجه یک مشکل زمینهای است. آزمایشها به پزشک کمک میکنند تا:
- علت اصلی آسیب عصبی را پیدا کند
- بیماریهای قابلدرمان را شناسایی کند
- از پیشرفت آسیب عصبی جلوگیری شود
مهمترین آزمایشهای مرتبط با نوروپاتی
قند خون و HbA1c
- شایعترین علت نوروپاتی، دیابت است
- حتی افزایش خفیف قند خون میتواند به اعصاب آسیب بزند
- HbA1c وضعیت قند خون در ۳ ماه گذشته را نشان میدهد
ویتامین B12
- کمبود B12 یکی از علل مهم و قابلدرمان نوروپاتی است
- علائم میتواند شامل بیحسی، اختلال تعادل و ضعف باشد
- کمبود طولانیمدت ممکن است آسیب دائمی ایجاد کند
آزمایشهای تیروئید (TSH، T4)
- کمکاری تیروئید میتواند باعث نوروپاتی محیطی شود
- علائم عصبی گاهی قبل از تشخیص تیروئید ظاهر میشوند
آزمایشهای کلیوی و کبدی
- نارسایی کلیه یا بیماریهای مزمن کبدی
- باعث تجمع مواد سمی و آسیب عصبی میشوند
ESR و CRP (نشانگرهای التهاب)
- در نوروپاتیهای التهابی یا خودایمنی ممکن است افزایش یابند
- به تشخیص علل سیستمیک کمک میکنند
آزمایشهای خودایمنی
در صورت شک به نوروپاتی خودایمنی:
- ANA
- ANCA
- RF
- Anti-CCP
این آزمایشها به شناسایی بیماریهای زمینهای کمک میکنند.
الکتروفورز پروتئین سرم (SPEP)
- برای بررسی اختلالات خاص خونی
- در نوروپاتیهای غیرقابلتوضیح یا پیشرونده اهمیت دارد
آیا آزمایش خون برای تشخیص قطعی نوروپاتی کافی است؟
خیر. آزمایش خون فقط بخشی از ارزیابی است. در بسیاری از موارد، پزشک از روشهای تکمیلی استفاده میکند، از جمله:
- نوار عصب و عضله
- معاینه عصبی دقیق
- تصویربرداری در موارد خاص
✅ تشخیص دقیق همیشه بر اساس ترکیب علائم، آزمایشها و معاینه انجام میشود.
چه زمانی باید آزمایشهای نوروپاتی انجام شود؟
در صورت وجود موارد زیر، بررسی آزمایشگاهی توصیه میشود:
- بیحسی یا گزگز مداوم
- درد عصبی بدون علت مشخص
- سابقه دیابت یا بیماریهای متابولیک
- ضعف پیشرونده
- علائم دوطرفه در دستها یا پاها
جمعبندی
- نوروپاتی اغلب نشانه یک بیماری زمینهای است
- آزمایشها نقش کلیدی در یافتن علت دارند
- شایعترین علل شامل دیابت و کمبود B12 هستند
- تشخیص زودهنگام میتواند از آسیب دائمی اعصاب جلوگیری کند
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا نوروپاتی همیشه به دیابت مربوط است؟
خیر. دیابت شایعترین علت است، اما تنها علت نیست.
آیا کمبود ویتامین میتواند باعث نوروپاتی شود؟
بله، بهویژه کمبود ویتامین B12.
آیا نتایج آزمایش طبیعی، نوروپاتی را رد میکند؟
خیر. برخی نوروپاتیها با آزمایش خون طبیعی هم دیده میشوند.
منابع :
-
MedlinePlus – Peripheral Neuropathy
-
Mayo Clinic – Peripheral neuropathy
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/peripheral-neuropathy/symptoms-causes/syc-20352061
No.18
۰۴/۱۱
