آزمایش AFP سرم مادر یکی از مهمترین تستهای غربالگری در دوران بارداری است که با هدف بررسی خطر نقصهای شدید لوله عصبی جنین انجام میشود. این آزمایش ساده خونی، اطلاعات ارزشمندی در اختیار پزشک قرار میدهد تا در صورت وجود ریسک، بررسیهای تکمیلی بهموقع انجام شود و خانواده با آگاهی کامل مسیر مراقبت بارداری را ادامه دهد.
AFP چیست و چرا در بارداری اندازهگیری میشود؟
AFP یا آلفافیتوپروتئین پروتئینی است که:
- توسط کبد جنین تولید میشود
- از طریق جفت وارد خون مادر میشود
- مقدار آن در هفتههای مشخصی از بارداری قابل اندازهگیری است
✅ افزایش غیرطبیعی AFP در خون مادر میتواند نشانهای از نقصهای باز لوله عصبی باشد.
نقص لوله عصبی چیست؟
لوله عصبی ساختاری است که در هفتههای ابتدایی بارداری تشکیل شده و مغز و نخاع جنین از آن شکل میگیرند. اگر این لوله بهدرستی بسته نشود، نقصهای جدی ایجاد میشود.
مهمترین نقصهای مرتبط با AFP
- اسپینا بیفیدا (Spina bifida): بسته نشدن کامل ستون فقرات
- آننسفالی (Anencephaly): عدم تشکیل بخش عمدهای از مغز و جمجمه (عارضهای کشنده)
آزمایش AFP چه زمانی انجام میشود؟
- معمولاً بین هفته ۱۵ تا ۲۰ بارداری
- بهترین زمان: هفتههای ۱۶ تا ۱۸
🔹 انجام آزمایش در زمان مناسب، دقت تشخیص را بهطور قابلتوجهی افزایش میدهد.
نتیجه AFP بالا به چه معناست؟
AFP بالاتر از حد طبیعی تشخیص قطعی بیماری نیست، بلکه نشاندهنده افزایش ریسک است.
دلایل احتمالی AFP بالا:
- نقص لوله عصبی جنین
- اشتباه در تعیین سن بارداری
- بارداری دوقلو
- ناهنجاریهای دیواره شکم جنین
✅ به همین دلیل، در صورت غیرطبیعی بودن نتیجه:
- سونوگرافی تخصصی توصیه میشود
- در برخی موارد، آزمایشهای تشخیصی تکمیلی انجام میگردد
نقش حیاتی آزمایشگاه و پیگیری پزشکی
- دقت نتیجه وابسته به آزمایشگاه استاندارد و تخصصی است
- تفسیر نتیجه باید حتماً توسط پزشک یا مشاور ژنتیک انجام شود
- پیگیری بهموقع نتایج غیرطبیعی، از اضطراب غیرضروری و تأخیر در تشخیص جلوگیری میکند
چه عواملی ریسک نقص لوله عصبی را افزایش میدهند؟
- کمبود اسید فولیک پیش و اوایل بارداری
- سابقه خانوادگی نقص لوله عصبی
- دیابت کنترلنشده مادر
- مصرف برخی داروهای خاص
🔹 به همین دلیل، مصرف اسید فولیک قبل از بارداری و در سهماهه اول اهمیت حیاتی دارد.
پرسشهای پرتکرار
آیا AFP بالا یعنی جنین حتماً مشکل دارد؟
خیر. AFP یک تست غربالگری است و فقط ریسک را نشان میدهد.
اگر AFP طبیعی باشد، نقص لوله عصبی منتفی است؟
خطر بسیار کمتر میشود، اما هیچ آزمایشی ۱۰۰٪ نیست.
آیا این آزمایش برای همه مادران باردار لازم است؟
بله، در بسیاری از راهنماهای پزشکی، AFP بخشی از غربالگری روتین بارداری محسوب میشود.
منابع
- مایو کلینیک – آزمایشهای غربالگری بارداری
- کلینیک کلیولند – آزمایش AFP
No.103
۰۴/۱۱