سلامت تیروئید مادر در دوران بارداری نقش حیاتی در رشد مغزی جنین دارد. هورمونهای تیروئیدی، بهویژه Free T4، برای تکامل طبیعی سیستم عصبی جنین ضروریاند. در کنار آن، وجود آنتیبادی TPO میتواند نشانهای از اختلالات خودایمن تیروئید باشد که حتی در غیاب علائم واضح، بر بارداری و توان شناختی آینده کودک اثر میگذارند. به همین دلیل، بررسی همزمان Free T4 و TPO Antibody در بارداری اهمیت بالینی بالایی دارد.
Free T4 چیست و چرا در بارداری مهم است؟
Free T4 (تیروکسین آزاد) شکل فعال هورمون تیروئید در خون است که:
- مستقیماً بر متابولیسم و رشد سلولی اثر میگذارد
- در سهماهه اول، تنها منبع هورمون تیروئید برای مغز جنین محسوب میشود
- برای شکلگیری قشر مغز و ارتباطات عصبی حیاتی است
✅ کاهش Free T4 مادر، حتی بدون افزایش TSH، میتواند با اختلال رشد شناختی و کاهش IQ کودک مرتبط باشد.
آنتیبادی TPO چیست؟
TPO Antibody آنتیبادیای است که:
- علیه آنزیم تیروئید پراکسیداز تولید میشود
- نشانهای از بیماریهای خودایمن تیروئید مانند هاشیموتو است
- ممکن است سالها قبل از بروز کمکاری آشکار تیروئید وجود داشته باشد
🔹 در بارداری، TPO مثبت میتواند زنگ هشدار اختلال عملکرد تدریجی تیروئید باشد.
اختلالات خودایمن تیروئید چگونه بر IQ جنین اثر میگذارند؟
مطالعات معتبر نشان دادهاند که:
- کمبود هورمون تیروئید در اوایل بارداری
- یا وجود التهاب خودایمن تیروئید (TPO مثبت)
میتواند با پیامدهای زیر همراه باشد:
- کاهش خفیف تا متوسط IQ در سنین کودکی
- اختلال تمرکز و یادگیری
- افزایش ریسک تأخیر تکاملی عصبی
✅ این اثرات اغلب خاموش و تدریجی هستند و بدون آزمایش خون قابل شناسایی نیستند.
چه زمانی بررسی Free T4 و TPO توصیه میشود؟
انجام این آزمایشها بهویژه در موارد زیر اهمیت دارد:
- سابقه بیماری تیروئید یا خودایمن
- سقط مکرر یا ناباروری
- سابقه خانوادگی اختلالات تیروئید
- علائم خفیف یا غیرمعمول کمکاری تیروئید
- بارداری در سن بالاتر
🔹 در بسیاری از راهنماهای بالینی، غربالگری هدفمند تیروئید در بارداری توصیه میشود.
اگر TPO مثبت یا Free T4 پایین باشد چه باید کرد؟
در صورت نتایج غیرطبیعی:
- تفسیر تخصصی توسط پزشک ضروری است
- ممکن است درمان با دوز مناسب لووتیروکسین آغاز شود
- پایش منظم هورمونها در طول بارداری انجام میگیرد
✅ درمان بهموقع میتواند خطر آسیب شناختی جنین را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
نقش آزمایشگاه در تشخیص دقیق
- اندازهگیری Free T4 در بارداری نیازمند روشهای دقیق و استاندارد است
- تشخیص TPO مثبت به شناسایی زودهنگام بیماریهای خودایمن کمک میکند
- گزارش صحیح آزمایش، پایه تصمیمگیری بالینی ایمن برای مادر و جنین است
جمعبندی و پرسشهای پرتکرار
آیا TPO مثبت همیشه به معنی بیماری فعال تیروئید است؟
خیر، اما نشاندهنده ریسک بالاتر اختلال عملکرد تیروئید در بارداری است.
آیا Free T4 طبیعی، خطر را بهطور کامل رد میکند؟
خیر، تفسیر باید همراه با TSH و شرایط بالینی انجام شود.
آیا درمان تیروئید در بارداری ایمن است؟
بله، درمان استاندارد نهتنها ایمن است، بلکه برای رشد سالم مغز جنین ضروری محسوب میشود.
منابع
- مایو کلینیک – بیماریهای تیروئید و بارداری
- مدلاین پلاس – آزمایشهای تیروئیدhttps://medlineplus.gov/thyroidtests.html
No.106
۰۴/۱۱