استرس مزمن فقط یک احساس روانی نیست؛ بلکه میتواند بهطور مستقیم ساختار و عملکرد بدن را تغییر دهد. یکی از مهمترین واسطههای این اثر، هورمون کورتیزول است. شواهد علمی نشان میدهند که افزایش پایدار کورتیزول در استرس طولانیمدت، میتواند باعث تشدید یا حتی شروع برخی بیماریهای پوستی شود. به همین دلیل، بررسی سطح کورتیزول در بیماران با مشکلات پوستی مزمن، اهمیت بالینی ویژهای پیدا کرده است.
کورتیزول چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
کورتیزول هورمونی است که توسط غدد فوقکلیوی ترشح میشود و نقشهای حیاتی زیر را دارد:
- تنظیم پاسخ بدن به استرس
- کنترل التهاب و واکنشهای ایمنی
- تنظیم قند خون و متابولیسم
- حفظ فشار خون
در شرایط طبیعی، ترشح کورتیزول ریتم شبانهروزی دارد؛ صبحها بالاتر و شبها پایینتر است.
استرس مزمن چگونه تعادل کورتیزول را بر هم میزند؟
در استرس کوتاهمدت افزایش کورتیزول یک پاسخ طبیعی و مفید است، اما در استرس مزمن:
- ترشح کورتیزول بهطور مداوم بالا میماند
- ریتم طبیعی شبانهروزی مختل میشود
- سیستم ایمنی دچار عدم تعادل میگردد
این وضعیت، زمینهساز التهاب مزمن و اختلالات پوستی است.
ارتباط کورتیزول بالا با بیماریهای پوستی
پوست یکی از اندامهایی است که به تغییرات هورمونی بسیار حساس است. افزایش مزمن کورتیزول میتواند منجر به:
- تشدید پسوریازیس
- عود یا تشدید اگزما (درماتیت آتوپیک)
- افزایش آکنه و دیرتر ترمیم شدن پوست
- خارش مزمن بدون علت پوستی واضح
- نازک شدن پوست و کاهش ترمیم زخمها
🔹 کورتیزول بالا با تضعیف سد دفاعی پوست و افزایش التهاب، علائم پوستی را تشدید میکند.
چه زمانی بررسی کورتیزول توصیه میشود؟
اندازهگیری کورتیزول در شرایط زیر میتواند کمککننده باشد:
- بیماریهای پوستی مزمن و مقاوم به درمان
- تشدید علائم پوستی همزمان با استرس شدید
- خارش یا التهاب پوستی بدون علت مشخص
- شک به اختلال محور مغز–هیپوفیز–فوقکلیه
- علائم همراه مانند بیخوابی، خستگی مزمن یا اضطراب
روشهای اندازهگیری کورتیزول
آزمایش کورتیزول میتواند به روشهای مختلف انجام شود:
- کورتیزول خون (معمولاً صبح زود)
- کورتیزول بزاقی (برای بررسی ریتم شبانهروزی)
- کورتیزول ادرار ۲۴ ساعته
✅ انتخاب روش مناسب به شرایط بالینی بیمار بستگی دارد.
نقش آزمایشگاه در تشخیص دقیق
آزمایشگاههای تشخیص طبی با اندازهگیری دقیق کورتیزول:
- به تشخیص استرس مزمن پاتولوژیک کمک میکنند
- امکان افتراق علل هورمونی از بیماریهای پوستی اولیه را فراهم میسازند
- مسیر درمان را هدفمندتر میکنند
تفسیر کورتیزول باید همراه با علائم بالینی و سایر آزمایشها انجام شود.
پرسشهای پرتکرار
آیا استرس واقعاً میتواند باعث بیماری پوستی شود؟
بله، استرس مزمن از طریق افزایش کورتشیزول میتواند بیماریهای پوستی را تشدید یا فعال کند.
آیا کورتیزول بالا همیشه خطرناک است؟
افزایش موقت طبیعی است، اما بالا بودن طولانیمدت میتواند مضر باشد.
آیا با کاهش استرس، علائم پوستی بهتر میشوند؟
در بسیاری از بیماران، کنترل استرس باعث بهبود قابلتوجه علائم پوستی میشود.
آیا آزمایش کورتیزول جایگزین معاینه پزشک است؟
خیر، این آزمایش یک ابزار کمکی در کنار ارزیابی بالینی است.
منابع
-
MedlinePlus – آزمایش کورتیزول
-
CDC – استرس و سلامت بدن
No.5
۰۴/۱۲