بیماریهای دمیلینهکننده مغز و نخاع در کودکان گاهی با علائمی آغاز میشوند که بسیار شبیه به مولتیپل اسکلروزیس (MS) است، اما ریشه بیماری متفاوتی دارند. یکی از مهمترین راههای افتراق بین این اختلالها، انجام تست آنتیبادی ضد MOG (Myelin Oligodendrocyte Glycoprotein Antibody) است.تست MOG‑Ab میتواند مسیر درمان را بهطور بنیادی تغییر دهد و از درمانهای اشتباه و عوارض طولانیمدت جلوگیری کند.
MOG و نقش آن در سیستم عصبی مرکزی
پروتئین MOG (Myelin Oligodendrocyte Glycoprotein) یکی از اجزای سطحی میلین در الیگودندروسیتها است؛ سلولهایی که غلاف میلین را در مغز و نخاع تولید میکنند. میلین مانند یک پوشش محافظ، انتقال سیگنالهای عصبی را سریع و مؤثر میسازد.
زمانی که بدن علیه MOG آنتیبادی تولید کند، میلین توسط سیستم ایمنی تخریب میشود و فرآیند دمیلینه شدن مغز، عصب بینایی یا نخاع آغاز میگردد.
تست MOG‑Ab چیست؟
این آزمایش بهدنبال یافتن وجود یا عدم وجود آنتیبادی ضد MOG-IgG در خون یا مایع مغزی–نخاعی است. وجود این آنتیبادی نشان میدهد التهاب و تخریب میلین منشأ «خودایمنی» دارد و احتمالاً در قالب بیماریهای طیف MOGAD (MOG Antibody-Associated Disorder) قرار میگیرد، نه MS.
دو ویژگی اساسی تست MOG‑Ab:
– ویژگی افتراقی بالا :برای تمایز بین MOGAD و MS یا NMOSD (اختلالات طیف نورومیلیت اپتیکا)
– پیشبینی نوع پاسخ درمانی و خطر عود بیماری
چرا تست MOG‑Ab در کودکان حیاتی است؟
در کودکان، بروز علائم دمیلینهکننده معمولاً اولین نشانه از التهاب خودایمنی سیستم عصبی است، اما تشخیص نوع آن دشوار میباشد. بیش از همه، علائم میتوانند شبیه به MS باشند، درحالیکه درمان در دو بیماری کاملاً متفاوت است.
اهمیت انجام تست MOG‑Ab در کودکان:
– پرهیز از تشخیص اشتباه MS و جلوگیری از درمانهای نادرست ایمونومدولاتور
– افزایش احتمال بهبودی کامل پس از حمله اول در صورت درمان مناسب با کورتیکواستروئیدها
– پیشبینی خطر عود بیماری در مراحل بعدی
– تعیین الگوی بیماری (مونوفازیک یا راجعه) برای برنامهریزی درمان درازمدت
چه زمانی باید تست MOG‑Ab درخواست شود؟
پزشکان انجام این تست MOG‑Ab در کودکان را در موارد زیر توصیه میکنند:
– کودک یا نوجوان با علائم دمیلینهکننده مشابه MS ولی با MRI غیرمعمول برای MS
– ابتلا به نوریت اپتیک دوطرفه (Optic Neuritis) یا التهاب عصب بینایی همزمان در هر دو چشم
– موارد انسفالومیلیت حاد منتشر (ADEM)، بهویژه در سنین زیر ۱۰ سال
– حملات راجعه نخاعی یا مغزی بدون الگوی مشخص MS
– بیمارانی با پاسخ بسیار خوب به کورتیکواستروئیدها یا پلاسمافرز
چگونه تست انجام میشود؟
نمونه خون بیمار استخراج شده و با روش Cell‑Based Assay (CBA) مورد بررسی قرار میگیرد. این روش دقیقترین شیوه برای اندازهگیری آنتیبادیهای ضد MOG‑IgG است.
در موارد خاص، پزشک ممکن است نمونه مایع مغزی–نخاعی (CSF) را هم آزمایش کند تا دقت تشخیص افزایش یابد. نتیجه معمولاً به یکی از دو صورت گزارش میشود:
– مثبت (MOG‑IgG+): نشاندهنده وجود بیماری مرتبط با آنتیبادی MOG
– منفی (MOG‑IgG–): احتمال MS یا سایر بیماریهای دمیلینهکننده بیشتر است
تفاوت MOGAD با مولتیپل اسکلروزیس (MS)
گرچه هر دو بیماری باعث التهاب میلین میشوند، اما تفاوتهای بنیادینی دارند:
– در MOGAD معمولاً التهاب شدیدتر ولی برگشتپذیرتر است.
– در MS تخریب تدریجی میلین با گذشت زمان رخ میدهد.
– MRI بیماران MOGAD ضایعاتی کمتعدادتر و گاهی در ساقه مغز یا اعصاب بینایی نشان میدهد، در حالیکه در MS ضایعات پراکنده در مناطق مشخص (پریونتریکولار، خلفی جسم پینهای) مشاهده میشود.
– نوارهای الیگوکلونال CSF که در MS رایجاند، در بیماران MOG‑positive اغلب وجود ندارند.
درمان و پیگیری
بیماران با MOG‑IgG مثبت معمولاً به درمانهای ضدالتهابی پاسخ خوبی میدهند. درمان در سه مرحله انجام میشود:
۱. درمان حمله حاد: تزریق وریدی مِتیلپردنیزولون یا پلاسمافرز
۲. درمان نگهدارنده: در صورت علائم راجعه، از داروهایی مانند آزاتیوپرین، میکوفنولات موفتیل یا ریتوکسیماب استفاده میشود.
۳. پایش طولانیمدت: بررسی دورهای MRI و سطح آنتیبادی برای ارزیابی احتمال عود
پیشآگهی در بیشتر کودکان مثبت است، بهویژه اگر درمان بهموقع آغاز شود.
پرسشهای متداول (FAQ)
۱. آیا تست MOG‑Ab با MS تفاوت دارد؟
بله، این تست مختص بیماریهای MOG‑positive است و در MS معمولاً منفی میشود؛ بنابراین ابزار کلیدی افتراق بین این دو بیماری محسوب میشود.
۲. آیا نتیجه مثبت تست به معنای بیماری مادامالعمر است؟
خیر. بسیاری از کودکان فقط یک حمله حاد گذرا (مونوفازیک) دارند و پس از درمان، آنتیبادی در خونشان از بین میرود.
۳. آیا بزرگسالان هم به MOGAD دچار میشوند؟
بله ولی کمتر. در بزرگسالان معمولاً بیماری با نوریت اپتیک راجعه یا میلوپاتی موضعی بروز میکند.
۴. آیا درمان MOG‑positive مانند درمان MS است؟
خیر. داروهای معمول MS (مانند اینترفرونها) برای بیماران MOG‑positive ممکن است بیاثر یا حتی مضر باشند.
جمعبندی
تست MOG‑Ab یکی از پیشرفتهای مهم در تشخیص افتراقی بیماریهای دمیلینهکننده است. در کودکان با علائم شبیه MS، این آزمایش نهتنها میتواند مسیر درمان را اصلاح کند، بلکه از بروز ناتوانیهای پایدار جلوگیری مینماید. آگاهی خانوادهها و پزشکان از ارزش این تست، گامی اساسی در پیشگیری از اشتباه تشخیصی و آغاز زودهنگام درمان مؤثر است.
منابع :
۱. [Mayo Clinic – Myelin Oligodendrocyte Glycoprotein Antibody Test (MOG‑Ab)]
۲. [UpToDate – Clinical Features and Diagnosis of MOGAD]
No.14
۰۴/۰۸
