دیابت و بارداری؛ راهنمای کامل، علمی و قابل‌فهم برای مادران

بارداری می‌تواند یکی از شیرین‌ترین فصل‌های زندگی باشد؛ اما گاهی قند خون مادر هم کمی «شیرین‌تر از حد معمول» می‌شود! اگر با اصطلاح دیابت بارداری روبه‌رو شده‌اید، نگران نباشید. بر اساس شواهد معتبر پزشکی، دیابت بارداری با تشخیص به‌موقع، تغذیه صحیح و پایش منظم در اغلب موارد کاملاً قابل کنترل است.

در این مقاله، هر آنچه باید درباره دیابت و بارداری بدانید، به زبان ساده اما با دقت علمی توضیح داده شده است.

دیابت بارداری چیست؟

دیابت بارداری به افزایش قند خون برای اولین‌بار در دوران بارداری گفته می‌شود. این وضعیت معمولاً در نیمه دوم بارداری (بعد از هفته ۲۴) تشخیص داده می‌شود و به این معنا نیست که قبل از بارداری دیابت داشته‌اید.

علت اصلی:

هورمون‌های ترشح‌شده از جفت، باعث مقاومت بدن مادر به انسولین می‌شوند. در برخی زنان، پانکراس نمی‌تواند انسولین کافی تولید کند و در نتیجه قند خون بالا می‌رود.

خبر خوب:

در بیشتر موارد، پس از زایمان قند خون به حالت طبیعی برمی‌گردد.

چه کسانی بیشتر در معرض دیابت بارداری هستند؟

دیابت بارداری می‌تواند برای هر مادری رخ دهد، اما این عوامل خطر را افزایش می‌دهند:

• سابقه دیابت بارداری در بارداری‌های قبلی
• اضافه‌وزن یا چاقی (BMI بالاتر از ۳۰)
• سابقه دیابت نوع ۲ در والدین یا خواهر و برادر
• سابقه تولد نوزاد با وزن بیش از ۴ کیلوگرم
• سن بالای ۳۵ سال
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

اگر یک یا چند مورد از این عوامل را دارید، غربالگری دقیق‌تر اهمیت بیشتری دارد.

آزمایش تشخیص دیابت بارداری (OGTT)؛ چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش استاندارد تشخیص دیابت بارداری، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) است که معمولاً بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود.

مراحل انجام آزمایش:

• ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید
• اندازه‌گیری قند خون ناشتا
• نوشیدن محلول حاوی ۷۵ گرم گلوکز
• نمونه‌گیری قند خون در ۱ ساعت و ۲ ساعت بعد

مقادیر تشخیصی دیابت بارداری (اگر حتی یکی از این مقادیر بالا باشد):

• قند ناشتا: ۹۲ mg/dL یا بیشتر
• قند یک ساعت بعد: ۱۸۰ mg/dL یا بیشتر
• قند دو ساعت بعد: ۱۵۳ mg/dL یا بیشتر

تشخیص دیابت بارداری به معنای خطر حتمی نیست؛ بلکه نشانه‌ای برای شروع مراقبت هدفمند است.

اگر دیابت بارداری کنترل نشود چه عوارضی دارد؟

عوارض احتمالی برای مادر:

• افزایش خطر فشار خون بارداری و پره‌اکلامپسی
• زایمان زودرس
• افزایش احتمال سزارین
• افزایش خطر دیابت نوع ۲ در سال‌های بعد

عوارض احتمالی برای جنین و نوزاد:

• درشت‌شدن بیش از حد جنین (ماکروزومی)
• افت قند خون نوزاد پس از تولد
• زردی و مشکلات تنفسی
• افزایش خطر چاقی و دیابت در آینده

✅ نکته مهم: با کنترل مناسب قند خون، احتمال بروز این عوارض به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد.

تغذیه و فعالیت بدنی؛ پایه‌های اصلی کنترل دیابت بارداری

اصول تغذیه‌ای مهم

• حذف وعده غذایی ممنوع؛ وعده‌ها را به ۵–۶ وعده کوچک تقسیم کنید
• محدود کردن قندها و کربوهیدرات‌های ساده (شیرینی، نوشابه، آبمیوه)
• انتخاب کربوهیدرات‌های پیچیده (نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، حبوبات)
• مصرف پروتئین کافی در هر وعده
• مصرف میوه در حد متعادل و ترجیحاً همراه با پروتئین یا چربی مفید

ورزش ایمن در بارداری

• پیاده‌روی روزانه ۲۰ تا ۳۰ دقیقه
• کمک به کاهش مقاومت به انسولین
• بهبود کنترل قند خون پس از غذا
• قبل از شروع، حتماً با پزشک مشورت شود

پایش قند خون در خانه؛ چرا مهم است؟

در دیابت بارداری، خودکنترلی قند خون نقش حیاتی دارد.

زمان‌های معمول اندازه‌گیری:

• قند ناشتا (صبح)
• یک یا دو ساعت بعد از هر وعده غذایی اصلی

اهداف قند خون در بارداری:

• ناشتا: کمتر از ۹۵
• یک ساعت بعد غذا: کمتر از ۱۴۰
• دو ساعت بعد غذا: کمتر از ۱۲۰

📌 اگر با رژیم و ورزش قند خون در محدوده هدف قرار نگیرد، انسولین تجویز می‌شود. انسولین در بارداری ایمن است و به جنین آسیبی نمی‌زند.

دیابت بارداری و زمان زایمان

• اگر قند خون به‌خوبی کنترل شود، معمولاً می‌توان تا زمان زایمان طبیعی صبر کرد.
• در صورت قند خون بالا، وزن زیاد جنین یا عوارض همراه، ممکن است زایمان بین هفته ۳۸ تا ۳۹ برنامه‌ریزی شود.
• نوع زایمان (طبیعی یا سزارین) بر اساس شرایط مادر و جنین تعیین می‌شود.

بعد از زایمان؛ مراقبت همچنان ادامه دارد

• در بیشتر مادران، قند خون به حالت طبیعی برمی‌گردد.
• انجام آزمایش قند خون ۶ تا ۱۲ هفته پس از زایمان ضروری است.
• حتی با طبیعی شدن نتایج، غربالگری دیابت هر ۱ تا ۳ سال توصیه می‌شود.
• حفظ وزن سالم و فعالیت بدنی، خطر دیابت نوع ۲ را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

جمع‌بندی 

آیا دیابت‌بارداری دائمی است؟

در اغلب موارد خیر، اما نیاز به پیگیری دارد.

آیا انسولین برای جنین خطرناک است؟

خیر، انسولین ایمن‌ترین درمان در بارداری است.

آیا با دیابت‌بارداری می‌توان زایمان طبیعی داشت؟

بله، اگر قند خون و شرایط جنین مناسب باشد.

دیابت‌بارداری یک چالش موقتی اما جدی است؛ با آگاهی، پایش منظم و همراهی تیم درمانی، می‌توانید بارداری سالم و آرامی را تجربه کنید. شما تنها نیستید؛ آزمایشگاه، پزشک و مشاور تغذیه، همراهان شما در این مسیر هستند. 🌸