بارداری یکی از مهمترین و حساسترین دورههای زندگی هر زن است؛ دورهای که سلامت مادر و جنین بهطور مستقیم به مراقبتهای منظم پزشکی و آزمایشگاهی وابسته است.
آزمایشگاه پزشکی در این مسیر، نقش کلیدی در پایش سلامت، شناسایی بهموقع خطرات احتمالی و کمک به تصمیمگیریهای آگاهانه ایفا میکند.
این بوکلت با هدف آگاهیبخشی، کاهش اضطراب مادران و توضیح ساده اما علمی مراحل مراقبتهای بارداری تهیه شده است.
غربالگری سهماهه اول بارداری (دابل مارکر)
زمان انجام:
هفته ۱۱ تا ۱۳ بارداری + ۶ روز
اجزای غربالگری دابل مارکر
۱. آزمایش خون مادر
- PAPP‑A (Pregnancy‑Associated Plasma Protein A)
- سطح پایین → افزایش ریسک سندرم داون و تریزومی ۱۸
- Free β‑hCG (Free Beta Human Chorionic Gonadotropin)
- سطح بالا → افزایش ریسک سندرم داون
- سطح پایین → احتمال تریزومی ۱۸
۲. سونوگرافی NT
- اندازهگیری ضخامت مایع پشت گردن جنین
- NT بالاتر از ۳ میلیمتر نیازمند بررسی بیشتر
- بررسی استخوان بینی (Nasal Bone)
- عدم مشاهده استخوان بینی میتواند نشانه افزایش ریسک سندرم داون باشد
عوامل مؤثر در محاسبه ریسک
- سن مادر
- نتایج آزمایش خون
- اندازه NT
- وجود یا عدم وجود استخوان بینی
تفسیر نتیجه غربالگری
- ریسک پایین (کمتر از ۱:۳۰۰): ادامه مراقبتهای روتین
- ریسک متوسط (۱:۵۰ تا ۱:۳۰۰): توصیه به انجام NIPT
- ریسک بالا (بیش از ۱:۵۰): پیشنهاد CVS یا آمنیوسنتز
دقت تشخیص سندرم داون: حدود ۸۰٪
نرخ مثبت کاذب: حدود ۵٪
غربالگری سهماهه دوم بارداری (کواد مارکر)
زمان انجام:
هفته ۱۵ تا ۲۲ بارداری (بهترین زمان: هفته ۱۶ تا ۱۸)
اجزای آزمایش کواد مارکر
- AFP (Alpha‑Fetoprotein)
- سطح بالا → نقص لوله عصبی (NTD)
- سطح پایین → سندرم داون یا تریزومی ۱۸
- hCG
- سطح بالا → سندرم داون
- سطح پایین → تریزومی ۱۸
- Unconjugated Estriol
- سطح پایین → افزایش ریسک ناهنجاریهای کروموزومی
- Inhibin A
- سطح بالا → سندرم داون
موارد قابل تشخیص
- سندرم داون (تریزومی ۲۱)
- تریزومی ۱۸ (سندرم ادواردز)
- تریزومی ۱۳ (سندرم پاتو)
- نقصهای لوله عصبی مانند اسپینا بیفیدا
تفسیر نتایج
- ریسک پایین: کمتر از ۱:۲۷۰
- ریسک متوسط: ۱:۵۰ تا ۱:۲۷۰
- ریسک بالا: بیش از ۱:۵۰
درک مفهوم «نسبت ریسک»؛ نکتهای بسیار مهم
- نسبت ۱:۱۰۰۰ یعنی از هر ۱۰۰۰ بارداری مشابه، یک مورد احتمال ابتلا دارد
- نسبت ۱:۵۰ یعنی احتمال بالاتر و نیازمند بررسی دقیقتر
غربالگری بهمعنای تشخیص قطعی نیست؛ بلکه ابزاری برای شناسایی بارداریهای پرخطر است.
تستهای تکمیلی و تشخیصی
NIPT (تست غیرتهاجمی پیش از تولد)
- زمان: از هفته ۱۰ بارداری
- دقت: بیش از ۹۹٪ برای سندرم داون
- بدون خطر برای جنین
- محدودیت: هزینه بالا و پوشش بیمه محدود
CVS
- زمان: هفته ۱۰ تا ۱۳
- تشخیص قطعی
- ریسک سقط: حدود ۱٪
آمنیوسنتز
- زمان: هفته ۱۵ تا ۲۰
- تشخیص قطعی
- ریسک سقط: حدود ۰٫۵٪
سندرمهای شایع قابل تشخیص
سندرم داون (تریزومی ۲۱)
- شیوع: ۱ در ۷۰۰ تولد
- افزایش ریسک با بالا رفتن سن مادر
- ممکن است با ناهنجاریهای قلبی و تأخیر رشدی همراه باشد
تریزومی ۱۸ و ۱۳
- نادر اما شدید
- همراه با ناهنجاریهای جدی و امید به زندگی کوتاه
نقصهای لوله عصبی
- شیوع: حدود ۱ در ۱۰۰۰ تولد
- پیشگیری مؤثر با مصرف اسید فولیک پیش از بارداری
تصمیمگیری پس از دریافت نتایج غربالگری
- ریسک پایین: ادامه مراقبتهای معمول
- ریسک متوسط: انجام NIPT و مشاوره پزشکی
- ریسک بالا: مشاوره ژنتیک و بررسی تشخیصی قطعی
حتی در نتایج پرخطر، احتمال سالم بودن جنین همچنان وجود دارد.
دیابت و بارداری
دیابت بارداری چیست؟
افزایش قند خون که برای اولین بار در دوران بارداری تشخیص داده میشود.
آزمایش تشخیصی
- OGTT (تست تحمل گلوکز خوراکی)
عوارض احتمالی
- افزایش وزن زیاد جنین
- زایمان زودرس
- افزایش احتمال سزارین
مراقبتها
- رژیم غذایی مناسب
- فعالیت بدنی ایمن
- پایش منظم قند خون
فشار خون و بارداری
انواع فشار خون
- فشار خون مزمن
- فشار خون بارداری
- پرهاکلامپسی
آزمایشهای مرتبط
- ادرار ۲۴ ساعته
- کراتینین
- آنزیمهای کبدی
ورزش، تغذیه و واکسیناسیون در بارداری
ورزش
- پیادهروی، شنا، یوگای بارداری
- پرهیز از ورزشهای پرخطر
تغذیه
- اسید فولیک، آهن، کلسیم
- پرهیز از غذاهای خام و غیرپاستوریزه
واکسیناسیون
- واکسنهای مجاز: آنفلوانزا، کزاز
- واکسنهای زنده ممنوع هستند
مراجعه به آزمایشگاه پس از زایمان؛ مراقبت از خودتان را فراموش نکنید
آزمایشهای ضروری پس از زایمان
- CBC: بررسی کمخونی
- قند خون: در دیابت بارداری
- تیروئید: در صورت سابقه یا علائم
- آزمایش ادرار: بررسی عفونت و کلیه
- پاپ اسمیر: غربالگری سرطان دهانه رحم
زمان مناسب: حدود ۶ هفته پس از زایمان
جمعبندی
مراقبتهای بارداری فقط مجموعهای از آزمایشها نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای آینده سلامت مادر و نوزاد است.
آزمایشگاه پزشکی با تشخیص بهموقع، تفسیر دقیق و همراهی علمی، نقش مهمی در ایجاد بارداری ایمن و آرام ایفا میکند.
اگر پرسشی دارید، کارشناسان آزمایشگاه همواره همراه شما هستند.
برای شما، بارداری سالم و زایمانی ایمن آرزومندیم. 🌸
No.67
۰۴/۱۱
