ید یکی از ریزمغذیهای ضروری برای عملکرد طبیعی تیروئید و تکامل مغزی جنین است. کمبود ید، بهویژه در دوران بارداری، میتواند پیامدهای جبرانناپذیری بر رشد مغز، ضریب هوشی و تکامل عصبی جنین داشته باشد.
از آنجا که ید در بدن ذخیره بلندمدت ندارد، سنجش ید ادراری (Urinary Iodine Concentration) معتبرترین روش برای ارزیابی وضعیت واقعی دریافت ید، بهخصوص در زنان باردار و در سن باروری، محسوب میشود.
چرا ید برای مادر و جنین حیاتی است؟
ید عنصر کلیدی در ساخت هورمونهای تیروئیدی (T3 و T4) است. این هورمونها نقش مستقیمی در موارد زیر دارند:
- رشد و تکامل مغز و سیستم عصبی جنین
- شکلگیری نورونها و ارتباطات عصبی
- تنظیم متابولیسم و رشد طبیعی بدن
🔹 در سهماهه اول بارداری، جنین کاملاً به هورمونهای تیروئیدی مادر وابسته است؛ بنابراین کمبود ید در این دوره میتواند اثرات ماندگار بر رشد مغزی جنین داشته باشد.
سنجش ید ادراری چیست و چرا روش انتخابی است؟
بیش از ۹۰٪ ید دریافتی از طریق ادرار دفع میشود. به همین دلیل:
- اندازهگیری ید ادراری، بازتاب مستقیم دریافت اخیر ید است
- نسبت به آزمایش خون ید، دقیقتر و کاربردیتر محسوب میشود
- توسط سازمان جهانی بهداشت و CDC بهعنوان شاخص استاندارد پایش ید معرفی شده است
✅ این تست میتواند کمبود، کفایت یا مصرف بیش از حد ید را شناسایی کند.
چرا آزمایشهای معمول تیروئید کافی نیستند؟
آزمایشهایی مانند TSH یا T4:
- اختلال عملکرد تیروئید را نشان میدهند
- اما علت زمینهای آن (کمبود ید) را مشخص نمیکنند
⚠️ ممکن است فرد هنوز TSH طبیعی داشته باشد، اما دریافت ید ناکافی بوده و جنین در معرض خطر تکاملی قرار گیرد.
🔹 در این موارد، فقط سنجش ید ادراری میتواند هشدار زودهنگام بدهد.
کمبود ید در بارداری چه پیامدهایی دارد؟
بر اساس منابع معتبر پزشکی، کمبود ید میتواند منجر به:
- کاهش ضریب هوشی کودک
- تأخیر در تکامل گفتار و یادگیری
- افزایش خطر سقط یا زایمان زودرس
- کمکاری تیروئید مادر و جنین
✅ حتی کمبود خفیف ید نیز میتواند اثر منفی بر رشد شناختی کودک داشته باشد.
چه کسانی بیشترین نیاز را به سنجش ید ادراری دارند؟
این ارزیابی بهویژه برای افراد زیر اهمیت دارد:
- زنان باردار یا در آستانه بارداری
- مادران شیرده
- افرادی که از نمک بدون ید استفاده میکنند
- گیاهخواران یا افراد با رژیم محدود
- ساکنان مناطق با کمبود ید در خاک
- زنان با اختلالات تیروئیدی یا بارداری پرخطر
نقش آزمایشگاه در پایش سلامت مادر و جنین
- انجام دقیق و استاندارد آزمایش ید ادراری
- گزارش قابل اعتماد برای تصمیمگیری بالینی
- کمک به مکملیاری هدفمند و ایمن ید
🔹 این رویکرد، نقش پیشگیرانه مهمی در حفظ سلامت مغزی جنین و کاهش عوارض بارداری دارد.
پرسشهای پرتکرار
آیا ید ادراری بهترین شاخص وضعیت ید است؟
بله، این تست معتبرترین روش برای ارزیابی دریافت واقعی ید در بدن است.
آیا همه زنان باردار به این آزمایش نیاز دارند؟
در بسیاری از موارد توصیه میشود، بهویژه اگر رژیم غذایی یا شرایط فردی مشکوک به کمبود ید باشد.
آیا کمبود ید قابل پیشگیری است؟
بله، با تشخیص بهموقع و مکملیاری صحیح میتوان از آسیبهای جدی جنینی جلوگیری کرد.
منابع
-
CDC – Iodine and Pregnancy
https://www.cdc.gov/nutrition/micronutrient-malnutrition/iodine.html
-
WHO – Iodine Deficiency in Pregnancy
https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/iodine-deficiency
No.115\
۰۴/۱۱