آزمایش آلدولاز (Aldolase) یکی از آزمایشهای کمتر شناختهشده اما مهم در ارزیابی سلامت عضلات اسکلتی است. بسیاری از افراد زمانی با نام این تست روبهرو میشوند که دچار ضعف عضلانی، درد عضلات یا شک به بیماریهای عضلانی و التهابی هستند. مشاهده عدد غیرطبیعی در نتیجه آزمایش، بهویژه افزایش آلدولاز، میتواند باعث نگرانی شود.
در این مقاله بهطور دقیق، علمی و قابل فهم بررسی میکنیم که آلدولاز چیست، چرا سطح آن در خون بالا یا پایین میرود، چه بیماریهایی با آن مرتبط هستند و تفسیر صحیح نتیجه آزمایش چگونه است.
آلدولاز(Aldolase) چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
آلدولاز یک آنزیم است که نقش مهمی در سوختوساز گلوکز و تولید انرژی دارد. این آنزیم بهویژه در بافتهای زیر به مقدار زیاد وجود دارد:
- عضلات اسکلتی
- عضله قلب
- کبد
- مغز
در حالت طبیعی، مقدار کمی از آلدولاز وارد خون میشود. اما هر عاملی که باعث آسیب یا تخریب سلولهای عضلانی شود میتواند سطح آن را در خون افزایش دهد.
مقدار طبیعی آلدولاز(Aldolase) در آزمایش خون
مقادیر مرجع ممکن است بسته به آزمایشگاه کمی متفاوت باشد، اما بهطور معمول:
- محدوده طبیعی: حدود ۱ تا ۷.۵ واحد در لیتر
- مقادیر بالاتر یا کمتر از این محدوده نیاز به بررسی بالینی دارد
عدد آلدولاز بهتنهایی تشخیص قطعی بیماری نیست و باید همراه با علائم، معاینه و آزمایشهای دیگر تفسیر شود.
علت افزایش آلدولاز چیست؟
افزایش آلدولاز معمولاً نشانهای از آسیب یا التهاب عضلات است. مهمترین دلایل عبارتاند از:
۱. بیماریهای عضلانی التهابی
شایعترین علت افزایش قابل توجه آلدولاز:
- پلیمیوزیت
- درماتومیوزیت
- میوزیتهای خودایمنی
در این بیماریها:
- ضعف پیشرونده عضلات
- درد یا حساسیت عضلانی
- بالا رفتن همزمان CK و آلدولاز
دیده میشود.
۲. دیستروفیهای عضلانی
- بیماریهای ژنتیکی تحلیلبرنده عضلات
- معمولاً از سنین پایین شروع میشوند
- آلدولاز میتواند همراه با CK بالا باشد
۳. آسیب یا تخریب عضلات
- ضربه مستقیم به عضله
- سوختگیها
- فشار شدید و طولانیمدت روی عضلات
- ورزش بسیار سنگین (بهویژه در افراد غیرورزشکار)
۴. بیماریهای عصبی–عضلانی
مانند:
- اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS)
- نوروپاتیهای شدید همراه با آسیب عضله
۵. برخی عفونتها
- عفونتهای ویروسی یا انگلی درگیرکننده عضلات
- میوزیت عفونی
۶. بیماریهای کبدی (کمتر شایع)
از آنجا که آلدولاز در کبد هم وجود دارد:
- هپاتیت
- سیروز
میتوانند باعث افزایش خفیف آن شوند، اگرچه امروزه تستهای اختصاصیتری برای کبد استفاده میشود.
علت کاهش آلدولاز چیست؟
کاهش آلدولاز معمولاً اهمیت بالینی زیادی ندارد و بهندرت موضوع تشخیص بیماری است.
برخی موارد احتمالی:
- کاهش توده عضلانی (سالمندی یا ضعف شدید)
- سوءتغذیه طولانیمدت
- تحلیل مزمن عضلات
- در برخی بیماریهای پیشرفته عضلانی که با تخریب شدید همراهاند
✅ در اغلب موارد، آلدولاز پایین نشاندهنده بیماری فعال نیست.
آلدولاز بالا نشانه سرطان است؟
خیر.
افزایش آلدولاز بهطور مستقیم نشانه سرطان نیست.
- در برخی سرطانها که باعث تخریب گسترده عضلات یا ضعف شدید میشوند، ممکن است افزایش خفیف دیده شود.
- اما آلدولاز مارکر اختصاصی سرطان نیست و بهتنهایی کاربرد تشخیصی در سرطان ندارد.
آلدولاز چه زمانی درخواست میشود؟
پزشک ممکن است این آزمایش را در شرایط زیر تجویز کند:
- ضعف عضلانی بدون علت مشخص
- شک به میوزیت یا بیماریهای عضلانی التهابی
- پیگیری پاسخ به درمان بیماریهای عضلانی
- بررسی مکمل در کنار CK، AST، ALT و LDH
آیا آلدولاز هنوز آزمایش مهمی است؟
امروزه تست CK (کراتین کیناز) رایجتر است، اما:
- Aldolase هنوز در تشخیص و پیگیری برخی میوزیتها ارزش دارد
- در بعضی بیماران، آلدولاز قبل از CK بالا میرود
- بهویژه در درماتومیوزیت میتواند مفید باشد
جمعبندی
- Aldolase آنزیمی مرتبط با عضلات است
- افزایش آن اغلب نشانه آسیب یا التهاب عضلات است
- شایعترین علت افزایش: بیماریهای عضلانی التهابی
- کاهش Aldolase معمولاً اهمیت بالینی ندارد
- تفسیر نتیجه باید همراه با علائم، معاینه و آزمایشهای دیگر انجام شود
✅ تشخیص نهایی همیشه بر عهده پزشک، بهویژه متخصص داخلی، نورولوژی یا روماتولوژی است.
سؤالات متداول
آیا ورزش باعث افزایش Aldolase میشود؟
بله، ورزشهای بسیار سنگین یا غیرمعمول میتوانند بهطور موقت Aldolase را افزایش دهند.
آیا Aldolase بالا خطرناک است؟
خودِ عدد بالا خطرناک نیست؛ اما علت آن مهم است و باید بررسی شود.
آیا باید نگران آلدولازپایین باشم؟
در اغلب موارد خیر. Aldolase پایین معمولاً نشانه بیماری فعال نیست.
منابع
-
LabTestsOnline – Aldolase
-
Mayo Clinic – Muscle disorders & blood enzyme tests
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/ck-test/about/pac-20384720
(در تفسیر آنزیمهای عضلانی از جمله آلدولاز استفاده میشود)
No.23
۰۴/۱۰