آزمایش کلسی تونین یکی از تستهای تخصصی خون است که بیشتر برای بررسی سلامت غده تیروئید و تشخیص برخی بیماریهای خاص، بهویژه سرطان مدولاری تیروئید انجام میشود. بالا یا پایین بودن کلسیتونین میتواند برای بیمار نگرانکننده باشد، اما این تغییرات همیشه به معنی بیماری بدخیم نیست. در این مقاله، بهصورت علمی، ساده و دقیق بررسی میکنیم که کلسیتونین چیست، چرا افزایش یا کاهش مییابد و چه زمانی نیاز به پیگیری جدی دارد.
کلسیتونین چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
کلسیتونین هورمونی است که توسط سلولهای C (پارا فولیکولار) غده تیروئید ترشح میشود و نقش آن:
- کمک به تنظیم تعادل کلسیم و فسفر
- کاهش آزاد شدن کلسیم از استخوانها
- همکاری با هورمون پاراتیروئید در حفظ تعادل مواد معدنی
در افراد سالم، سطح کلسیتونین معمولاً بسیار پایین است.
آزمایش کلسی تونین چرا انجام میشود؟
این آزمایش معمولاً برای اهداف زیر تجویز میشود:
- بررسی احتمال سرطان مدولاری تیروئید
- پایش بیماران مبتلا یا درمانشده
- غربالگری افراد با سابقه خانوادگی MEN2
- بررسی ندولهای مشکوک تیروئید در شرایط خاص
کلسیتونین تست غربالگری عمومی تیروئید نیست.
محدوده طبیعی کلسی تونین
محدوده نرمال به جنس و آزمایشگاه بستگی دارد، اما بهطور کلی:
- در مردان: کمتر از حدود ۸–۱۰ pg/mL
- در زنان: کمتر از حدود ۵ pg/mL
تفسیر عدد نهایی باید حتماً توسط پزشک انجام شود.
علت افزایش کلسیتونین چیست؟
۱. سرطان مدولاری تیروئید (مهمترین علت)
مهمترین و جدیترین علت افزایش کلسی تونین:
- سرطان مدولاری تیروئید
- افزایش آن میتواند نشانه وجود، پیشرفت یا عود بیماری باشد
- سطح کلسیتونین اغلب با حجم تومور ارتباط دارد
۲. بیماریها و شرایط خوشخیم
افزایش خفیف تا متوسط کلسی تونین ممکن است در شرایط زیر دیده شود:
- ندولهای خوشخیم تیروئید
- گواتر
- التهاب تیروئید
- سیگار کشیدن
- نارسایی کلیه
- مصرف برخی داروها (مانند مهارکنندههای پمپ پروتون)
۳. سایر تومورها یا بیماریها
در موارد نادر، افزایش کلسیتونین ممکن است در:
- برخی تومورهای نورواندوکرین
- سرطان ریه سلول کوچک
- سندرمهای ژنتیکی خاص (مانند MEN2)
علت کاهش کلسیتونین چیست؟
کاهش کلسیتونین اغلب اهمیت بالینی خاصی ندارد و معمولاً:
- نشانه عملکرد طبیعی بدن است
- در افراد سالم دیده میشود
- پس از جراحی یا درمان موفق سرطان مدولاری طبیعی تلقی میگردد
برخلاف افزایش، کاهش کلسیتونین معمولاً باعث نگرانی پزشکی نمیشود.
چه زمانی کلسیتونین نگرانکننده است؟
پیگیری تخصصی لازم است اگر:
- سطح کلسیتونین بهطور واضح بالا باشد
- مقدار آن در آزمایشهای متوالی افزایش یابد
- همراه با ندول مشکوک تیروئید باشد
- سابقه خانوادگی سرطان مدولاری وجود داشته باشد
در این شرایط ممکن است بررسیهای تکمیلی مانند:
- سونوگرافی تیروئید
- آزمایش تحریک کلسیتونین
- بررسی ژنتیکی
انجام شود.
نکات مهم در تفسیر آزمایش کلسیتونین
- این آزمایش بهتنهایی تشخیص قطعی نمیدهد
- باید همراه با یافتههای بالینی و تصویربرداری تفسیر شود
- روش آزمایشگاهی میتواند بر عدد نهایی اثر بگذارد
- روند تغییرات از یک عدد منفرد مهمتر است
جمعبندی
- کلسیتونین هورمونی مرتبط با تیروئید است
- افزایش آن میتواند خوشخیم یا بدخیم باشد
- مهمترین علت افزایش، سرطان مدولاری تیروئید است
- کاهش کلسیتونین معمولاً طبیعی و بیخطر است
- تفسیر نهایی باید توسط پزشک متخصص انجام شود
سؤالات متداول
آیا کلسیتونین بالا یعنی حتماً سرطان دارم؟
خیر. اما نیازمند بررسی دقیقتر توسط پزشک است.
آیا کلسیتونین پایین خطرناک است؟
خیر. در اغلب موارد طبیعی محسوب میشود.
آیا همه ندولهای تیروئید نیاز به آزمایش کلسیتونین دارند؟
خیر. این آزمایش فقط در شرایط خاص توصیه میشود.
منابع
- LabTestsOnline – Calcitonin
https://labtestsonline.org/tests/calcitonin
- CDC – Thyroid Cancer
https://www.cdc.gov/cancer/thyroid/index.html
No. 14
۰۴/۱۰