آزمایش CA125 یکی از شناختهشدهترین نشانگرهای توموری در پزشکی است که بیشتر در بررسی و پیگیری برخی بیماریهای زنان، بهویژه سرطان تخمدان، کاربرد دارد. با این حال، مشاهده عدد بالا یا پایین CA125 همیشه به معنای وجود یا عدم وجود سرطان نیست. در این مقاله بهصورت علمی، ساده و کاربردی بررسی میکنیم که افزایش یا کاهش CA125 چه دلایلی دارد و چه زمانی باید جدی گرفته شود.
CA125 چیست و چرا اندازهگیری میشود؟
CA125 یک پروتئین است که بهطور طبیعی در سلولهای پوشاننده:
- تخمدان
- رحم
- لولههای فالوپ
- صفاق و پرده جنب
تولید میشود. سطح این مارکر معمولاً در خون پایین است، اما در برخی شرایط افزایش مییابد.
کاربردهای اصلی آزمایش CA125 شامل:
- پیگیری و پایش سرطان تخمدان
- بررسی پاسخ به درمان
- تشخیص عود بیماری
- کمک به ارزیابی تودههای لگنی
مقدار طبیعی CA125 چقدر است؟
در اغلب آزمایشگاهها:
- کمتر از ۳۵ واحد در میلیلیتر طبیعی در نظر گرفته میشود
البته مقدار مرزی یا نوسانات خفیف ممکن است کاملاً خوشخیم باشد.
علت افزایش CA125 چیست؟
دلایل غیرسرطانی افزایش CA125
افزایش CA125 همیشه به سرطان مربوط نیست و در بسیاری از بیماریهای خوشخیم دیده میشود، از جمله:
- قاعدگی
- بارداری
- اندومتریوز
- کیستهای تخمدان
- بیماری التهابی لگن
- فیبروم رحمی
- عفونتهای لگنی
- بیماریهای کبدی
- نارسایی قلبی
افزایش CA125 در سرطانها
CA125 ممکن است در برخی سرطانها افزایش یابد، بهویژه:
- سرطان تخمدان (مهمترین کاربرد)
- سرطان رحم
- سرطان لوله فالوپ
- سرطان صفاق
- برخی سرطانهای دستگاه گوارش
نکته مهم:
CA125 بهتنهایی برای تشخیص سرطان استفاده نمیشود.
چه زمانی CA125 بالا نگرانکننده است؟
CA125 زمانی اهمیت بالینی بیشتری دارد که:
- همزمان با علائم بالینی مشکوک باشد
- در تصویربرداری توده غیرطبیعی دیده شود
- بهطور پیشرونده در طول زمان افزایش یابد
- در بیمار با سابقه سرطان تخمدان بالا بماند یا دوباره افزایش یابد
پزشکان معمولاً روند تغییرات CA125 را مهمتر از یک عدد منفرد میدانند.
علت کاهش CA125 چیست؟
کاهش CA125 معمولاً نشانه خوبی است
و اغلب به یکی از دلایل زیر رخ میدهد:
- پاسخ مناسب به درمان سرطان
- برداشتن توده یا ضایعه
- فروکش کردن التهاب یا بیماری خوشخیم
کاهش CA125 معمولاً نگرانی بالینی ندارد و نشانه بهبود شرایط است.
آیا CA125 برای غربالگری سرطان مناسب است؟
خیر. طبق منابع معتبر پزشکی:
- CA125 برای غربالگری زنان سالم توصیه نمیشود
- حساسیت و اختصاصیت کافی ندارد
- ممکن است در مراحل اولیه سرطان طبیعی باشد
- افزایش آن در بیماریهای غیرسرطانی شایع است
نکات مهم پزشکی درباره CA125
- یک عدد بالا بهتنهایی معیار تشخیص نیست
- تفسیر باید با توجه به سن، علائم و وضعیت هورمونی انجام شود
- در زنان پیش از یائسگی، افزایش خوشخیم شایعتر است
- آزمایش باید همراه با سونوگرافی یا سایر بررسیها تفسیر شود
جمعبندی
- CA125 یک مارکر کمکی است، نه تشخیصی
- افزایش آن همیشه به معنی سرطان نیست
- کاهش CA125 اغلب نشانه پاسخ مناسب به درمان است
- روند تغییرات اهمیت بیشتری از یک عدد دارد
- تفسیر نهایی بر عهده پزشک است
سؤالات متداول
آیا CA125 بالا یعنی سرطان تخمدان دارم؟
خیر، بسیاری از بیماریهای خوشخیم باعث افزایش CA125 میشوند.
آیا CA125 پایین علت خاصی دارد؟
اغلب نشانه بهبود یا نبود التهاب و بیماری فعال است.
هر چند وقت یکبار باید CA125 تکرار شود؟
بسته به شرایط بیمار و نظر پزشک، بهویژه در روند درمان یا پیگیری.
منابع
- LabTestsOnline – CA 125
https://labtestsonline.org/tests/ca-125
- Cleveland Clinic – CA-125 Test
https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/16543-ca-125-test
No. 8
۰۴/۱۰