آزمایش AFP یا آلفا-فیتوپروتئین یکی از تستهای مهم آزمایشگاهی است که بسیاری آن را فقط با غربالگری بارداری میشناسند. اما واقعیت این است که افزایش AFP در آزمایش خون میتواند دلایل متعددی داشته باشد؛ از شرایط کاملاً طبیعی گرفته تا برخی بیماریهای مهم کبدی و حتی سرطانها. در این مقاله، بهصورت علمی، دقیق و قابلفهم بررسی میکنیم که افزایش AFP به چه معناست و چه زمانی باید جدی گرفته شود.
AFP چیست و چرا در آزمایش خون اندازهگیری میشود؟
AFP پروتئینی است که بهطور طبیعی توسط:
- کبد جنین
- کیسه زرده جنین
تولید میشود. پس از تولد، سطح AFP در خون بهسرعت کاهش مییابد و در بزرگسالان معمولاً بسیار پایین است.
کاربردهای اصلی آزمایش AFP:
- غربالگری ناهنجاریهای جنینی در بارداری
- بررسی بیماریهای کبدی
- کمک به تشخیص و پیگیری برخی سرطانها
- پایش پاسخ به درمان
مقدار طبیعی AFP چقدر است؟
در افراد غیر باردار:
- معمولاً کمتر از ۱۰ نانوگرم بر میلیلیتر طبیعی در نظر گرفته میشود
در دوران بارداری:
- مقدار AFP بهصورت طبیعی افزایش مییابد و تفسیر آن وابسته به سن بارداری است.
علت افزایش AFP در آزمایش خون چیست؟
۱. بارداری (علت شایع و طبیعی)
در زنان باردار، افزایش AFP کاملاً طبیعی است و برای:
- بررسی نقص لوله عصبی جنین
- تخمین سن بارداری
- بررسی خطر برخی ناهنجاریها
استفاده میشود.
۲. بیماریهای خوشخیم کبدی
در افراد غیر باردار، شایعترین علت افزایش AFP مربوط به اختلالات کبدی است، از جمله:
- هپاتیت حاد یا مزمن
- سیروز کبدی
- کبد چرب پیشرفته
- آسیب فعال سلولهای کبدی
در این شرایط، AFP معمولاً بهطور متوسط افزایش مییابد.
۳. افزایش AFP در سرطانها
AFP یکی از مارکرهای توموری مهم است و ممکن است در سرطانهای زیر بالا برود:
- سرطان اولیه کبد (هپاتوسلولار کارسینوما)
- تومورهای سلول زایا (بهویژه بیضه و تخمدان)
- برخی سرطانهای دستگاه گوارش
نکته بسیار مهم:
AFP بهتنهایی برای تشخیص سرطان کافی نیست و باید همراه با تصویربرداری و سایر آزمایشها تفسیر شود.
۴. سایر علل احتمالی
در موارد نادر، AFP ممکن است در شرایط زیر نیز افزایش یابد:
- بیماریهای متابولیک نادر
- بازسازی فعال بافت کبد
- اختلالات ژنتیکی خاص
چه زمانی AFP بالا نگرانکننده است؟
AFP زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که:
- در فرد غیر باردار بهطور واضح بالا باشد
- روند افزایشی و پیشرونده داشته باشد
- همراه با علائم کبدی یا یافتههای غیرطبیعی تصویربرداری باشد
- در بیمار با سابقه سرطان افزایش یابد
پزشکان معمولاً روند تغییرات AFP در طول زمان را بسیار مهمتر از یک عدد منفرد میدانند.
آیا AFP پایین یا طبیعی همیشه نشانه سلامت است؟
- AFP طبیعی اغلب نشانه نبود فعالیت غیرطبیعی شدید است
- اما طبیعی بودن AFP سرطان یا بیماری کبدی را بهطور قطعی رد نمیکند
- برخی سرطانها هرگز باعث افزایش AFP نمیشوند
نکات مهم پزشکی درباره AFP
- AFP یک آزمایش کمکی است، نه تشخیصی
- تفسیر آن بدون در نظر گرفتن سن، جنس، بارداری و وضعیت کبد معتبر نیست
- در بیماریهای کبدی مزمن، پایش دورهای AFP اهمیت دارد
- تکرار آزمایش و بررسی روند معمولاً ضروری است
جمعبندی
- AFP فقط مخصوص بارداری نیست
- افزایش آن میتواند نشانه بیماریهای کبدی یا برخی سرطانها باشد
- افزایش متوسط همیشه به معنی سرطان نیست
- روند تغییر AFP مهمتر از یک عدد است
- تفسیر نهایی باید توسط پزشک انجام شود
سؤالات متداول
AFP بالا یعنی حتماً سرطان دارم؟
خیر، بسیاری از بیماریهای خوشخیم کبدی هم باعث افزایش AFP میشوند.
AFP در بارداری چرا بالا میرود؟
چون توسط کبد جنین تولید میشود و بخشی از غربالگری جنینی است.
آیا AFP برای غربالگری عمومی سرطان مناسب است؟
خیر، فقط در شرایط خاص و در افراد پرخطر استفاده میشود.
منابع
- MedlinePlus – آزمایش AFP
https://medlineplus.gov/lab-tests/alpha-fetoprotein-afp-test/
- Mayo Clinic – نشانگرهای توموری و AFP
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/tumor-markers/about/pac-20384852
No. 9
۰۴/۱۰