فولات (ویتامین B9) یکی از حیاتیترین ریزمغذیها برای رشد سیستم عصبی جنین و سلامت بارداری است. کمبود فولات، بهویژه در اوایل بارداری، میتواند منجر به نقص لوله عصبی جنین شود؛ آسیبی که اغلب غیرقابلجبران است.
نکته مهم اینجاست که همه آزمایشهای فولات، وضعیت واقعی بدن را نشان نمیدهند. در میان تستهای موجود، فولات گلبول قرمز (RBC Folate) معتبرترین شاخص برای ارزیابی ذخایر واقعی فولات بدن مادر و میزان دسترسی جنین به این ویتامین حیاتی محسوب میشود.
RBC Folate چیست و چه تفاوتی با فولات سرم دارد؟
آزمایش RBC Folate میزان فولات موجود درون گلبولهای قرمز خون را اندازهگیری میکند. از آنجا که طول عمر گلبول قرمز حدود ۱۲۰ روز است، این آزمایش:
- وضعیت فولات بدن را در چند ماه گذشته منعکس میکند
- تحت تأثیر مصرف کوتاهمدت غذا یا مکمل قرار نمیگیرد
- تصویر دقیقتری از ذخایر سلولی فولات ارائه میدهد
✅ به همین دلیل، منابع معتبر پزشکی RBC Folate را شاخص واقعی و بلندمدت فولات بدن میدانند.
چرا فولات سرم (Serum Folate) میتواند گمراهکننده باشد؟
فولات سرم فقط سطح فولات در خون در همان لحظه آزمایش را نشان میدهد و:
- بهسرعت تحت تأثیر رژیم غذایی اخیر قرار میگیرد
- ممکن است پس از مصرف مکمل، طبیعی یا حتی بالا باشد
- در حالی که ذخایر واقعی فولات بدن ناکافی است
⚠️ این موضوع بهویژه در زنانی که بهتازگی مکمل مصرف کردهاند یا در آستانه بارداری هستند، اهمیت بالینی دارد.
چرا RBC Folate برای سلامت جنین حیاتی است؟
بر اساس منابعی مانند CDC و MedlinePlus، سطح کافی فولات در گلبول قرمز مادر نقش مستقیمی در:
- پیشگیری از نقص لوله عصبی (اسپینا بیفیدا، آننسفالی)
- رشد طبیعی مغز و نخاع جنین
- تقسیم سلولی سالم و رشد بافتها
🔹 به همین دلیل، RBC Folate شاخص اصلی ارزیابی خطر نقصهای مادرزادی مرتبط با فولات محسوب میشود.
RBC Folate در مقایسه با B12 معمولی؛ کدام دقیقتر است؟
اگرچه ویتامین B12 برای متابولیسم فولات ضروری است، اما:
- B12 سرم ممکن است طبیعی گزارش شود
- در حالی که مسیر متابولیسم فولات دچار اختلال است
- یا ذخایر واقعی فولات برای نیاز جنین کافی نیست
✅ RBC Folate مستقیماً نشان میدهد آیا فولات کافی برای رشد جنین در دسترس است یا خیر؛ به همین دلیل، در ارزیابی خطرات بارداری، از B12 معمولی اطلاعات کاربردیتری ارائه میدهد.
چه افرادی بیشترین نیاز را به آزمایش RBC Folate دارند؟
این آزمایش بهطور خاص برای گروههای زیر توصیه میشود:
- زنان در سن باروری
- افرادی که قصد بارداری دارند
- زنان باردار، بهویژه در سهماهه اول
- مادران با سابقه نقص لوله عصبی در بارداری قبلی
- افراد مبتلا به کمخونی با علت نامشخص
- بیماران با اختلال جذب (سلیاک، بیماریهای رودهای)
- مصرفکنندگان طولانیمدت داروهای خاص مانند ضدتشنجها
نقش آزمایشگاه در تشخیص دقیق و پیشگیری
انتخاب تست مناسب، بخش مهمی از مراقبت علمی مادر و جنین است:
- انجام استاندارد و صحیح آزمایش RBC Folate
- تفسیر نتایج در کنار شرایط بالینی
- کمک به تصمیمگیری دقیق پزشک برای مکملیاری هدفمند
🔹 این رویکرد از مصرف غیرضروری مکملها و از دست رفتن زمان طلایی پیشگیری از آسیب جنینی جلوگیری میکند.
پرسشهای پرتکرار
آیا RBC Folate بهترین آزمایش فولات است؟
بله، این آزمایش معتبرترین شاخص ذخایر بلندمدت فولات بدن محسوب میشود.
آیا فولات سرم برای برنامهریزی بارداری کافی است؟
خیر، فولات سرم ممکن است طبیعی باشد اما ذخایر واقعی فولات ناکافی باشند.
آیا با تشخیص زودهنگام کمبود فولات میتوان از آسیب جنین جلوگیری کرد؟
بله، تشخیص بهموقع و اصلاح کمبود فولات نقش کلیدی در تولد نوزاد سالم دارد.
منابع
-
LabTestsOnline – RBC Folate
-
Mayo Clinic Laboratories – Folate, Red Blood Cells
https://www.mayocliniclabs.com/test-catalog/Clinical+and+Interpretive/80360
No.114
۰۴/۱۱