بارداری دورهای حساس است که در آن هر مادهای—از دارو و مکمل گرفته تا دمنوشهای گیاهی—میتواند بر سلامت مادر و رشد جنین اثر بگذارد. بسیاری از زنان باردار این سؤال مهم را دارند:
«چه داروها و مکملهایی مجاز هستند و از چه چیزهایی باید اجتناب کرد؟»
توجه: مصرف هرگونه دارو یا مکملی باید با مشورت پزشک تجویز شود و این مقاله صرفا جهت آگاهی بخشی بوده است.
چرا مصرف خودسرانه دارو در بارداری خطرناک است؟
در دوران بارداری:
- جفت همه مواد را فیلتر نمیکند
- برخی داروها میتوانند باعث ناهنجاریهای جنینی شوند
- اثر بعضی داروها به سهماهه بارداری بستگی دارد
✅ اصل طلایی: هیچ دارو یا مکملی—even گیاهی—نباید بدون نظر پزشک یا ماما مصرف شود.
مکملهای رایج و نسبتاً بیخطر در بارداری
(در صورت تجویز یا تأیید پزشک)
فولیک اسید
- ضروری برای پیشگیری از نقص لوله عصبی
- دوز رایج: ۴۰۰–۸۰۰ میکروگرم در روز
- شروع: حداقل ۱ ماه قبل از بارداری
آهن
- پیشگیری از کمخونی بارداری
- دوز بسته به آزمایش خون تعیین میشود
- مصرف خودسرانه دوز بالا توصیه نمیشود
ویتامین D
- نقش مهم در رشد استخوان جنین
- کمبود آن شایع است
- دوز معمول: ۸۰۰–۲۰۰۰ واحد (طبق نظر پزشک)
مولتیویتامینهای پریناتال
- حاوی ترکیب متعادلی از ریزمغذیها
- جایگزین تغذیه سالم نیستند
⚠️ داروهای بدون نسخه (OTC): احتیاط جدی
برخی داروهای رایج که نباید خودسرانه مصرف شوند:
- مسکنها (بهویژه ایبوپروفن، دیکلوفناک)
- شربتهای سرماخوردگی ترکیبی
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
✅ استامینوفن معمولاً ایمنتر تلقی میشود، اما فقط در صورت نیاز و با دوز مجاز
🌿 گیاهان دارویی و دمنوشها: باور غلط «طبیعی = بیخطر»
بسیاری از گیاهان دارویی:
- اثر هورمونی دارند
- میتوانند باعث انقباض رحم شوند
- دوز استاندارد و کنترلشده ندارند
دمنوشهایی که باید با احتیاط یا اجتناب مصرف شوند:
- گلگاوزبان
- رازیانه
- آویشن
- سنبلالطیب
❗ برخی مکملهای گیاهی وارداتی یا سنتی تأییدنشده ممکن است حاوی فلزات سنگین مثل آرسنیک یا سرب باشند.
🧪 مواجهه با مواد شیمیایی در بارداری
برای کاهش ریسک:
- استفاده محدود از رنگ مو (ترجیحاً بعد از سهماهه اول)
- تهویه مناسب هنگام استفاده از شویندهها
- پرهیز از تماس با آفتکشها و حلالها
- استفاده از دستکش و ماسک در صورت اجبار
نقش آزمایشها و مشاوره تخصصی
بررسی سطح:
- ویتامین D
- آهن و فریتین
- عملکرد تیروئید
میتواند از مصرف غیرضروری یا کمبودهای پنهان جلوگیری کند. آزمایشگاههای تخصصی نقش مهمی در پایش ایمن بارداری دارند.
جمعبندی
- هر دارو یا مکملی در بارداری باید هدفمند و کنترلشده باشد
- «طبیعی بودن» بهمعنای «بیخطر بودن» نیست
- خوددرمانی، شایعترین خطای دوران بارداری است
سوالات پرتکرار (FAQ)
آیا میتوانم مکملهای بدنسازی یا تقویتی مصرف کنم؟
خیر. اغلب این مکملها برای بارداری ایمن نیستند و ممکن است ترکیبات ناشناخته داشته باشند.
اگر قبل از بارداری دارویی مصرف میکردم چه؟
حتماً پزشک را مطلع کنید؛ قطع یا ادامه دارو باید آگاهانه باشد.
آیا دمنوش ملایم هم خطر دارد؟
بله، حتی دمنوشهای ظاهراً بیخطر هم باید محدود و با نظر متخصص باشند.
توجه: مصرف هرگونه دارو یا مکملی باید با مشورت پزشک تجویز شود و این مقاله صرفا جهت آگاهی بخشی بوده است.
منابع
- CDC – Medicines and Pregnancyhttps://www.cdc.gov/pregnancy/meds/index.html
- WHO – Safety of medicines in pregnancyhttps://www.who.int
No.77
۰۴/۱۱