هموسیستئین یک اسید آمینه طبیعی در خون است که در جریان متابولیسم پروتئینها تولید میشود. در حالت طبیعی، بدن با کمک ویتامینهای خاص آن را به مواد بیضرر تبدیل میکند. اما وقتی سطح هموسیستئین بالا میرود، میتواند به یک عامل خطر خاموش برای بیماریهای جدی مانند سکته مغزی، بیماریهای قلبی و حتی ناباروری تبدیل شود. در این مقاله، بر اساس منابع معتبر پزشکی، بهطور دقیق و ساده بررسی میکنیم که هموسیستئین چیست، چرا بالا میرود و چه ارتباطی با سکته و ناباروری دارد.
هموسیستئین چیست؟
هموسیستئین محصول جانبی متابولیسم اسید آمینه متیونین (موجود در غذاهای پروتئینی) است. بدن بهطور طبیعی با استفاده از:
- ویتامین B6
- ویتامین B12
- اسید فولیک (فولات)
سطح هموسیستئین را کنترل میکند. اختلال در این فرآیند باعث افزایش هموسیستئین خون (هایپرهموسیستئینمی) میشود.
هموسیستئین بالا چگونه به سکته مغزی مرتبط است؟
مطالعات معتبر نشان دادهاند که هموسیستئین بالا میتواند به دیواره داخلی رگها آسیب بزند و زمینهساز لخته شدن خون شود.
مکانیسمهای اثر هموسیستئین بر سکته:
- آسیب به دیواره عروق (اندوتلیوم)
- افزایش التهاب عروقی
- تسریع تصلب شرایین
- افزایش تمایل خون به لخته شدن
✅ این عوامل خطر بروز:
- سکته مغزی ایسکمیک
- سکته قلبی
- ترومبوز عروقی
را افزایش میدهند، بهویژه در افرادی که عوامل خطر دیگری مانند فشار خون یا دیابت دارند.
ارتباط هموسیستئین با ناباروری
افزایش هموسیستئین میتواند هم در زنان و هم در مردان بر باروری اثر منفی بگذارد.
در زنان:
- اختلال در خونرسانی به رحم و جفت
- افزایش خطر سقط مکرر
- کاهش کیفیت لانهگزینی جنین
- ارتباط با سندرم تخمدان پلیکیستیک در برخی مطالعات
در مردان:
- کاهش کیفیت اسپرم
- افزایش آسیب اکسیداتیو به DNA اسپرم
- کاهش تحرک و تعداد اسپرم
🔹 به همین دلیل، در موارد ناباروری بدون علت مشخص یا سقطهای مکرر، بررسی هموسیستئین توصیه میشود.
علل شایع افزایش هموسیستئین
بر اساس منابع پزشکی معتبر، دلایل شایع شامل:
- کمبود اسید فولیک، B12 یا B6
- اختلالات ژنتیکی (مانند جهش MTHFR)
- بیماریهای کلیوی
- کمکاری تیروئید
- سیگار کشیدن
- مصرف زیاد قهوه یا الکل
- برخی داروها (مثل متوترکسات)
سطح طبیعی هموسیستئین چقدر است؟
اگرچه مقادیر مرجع ممکن است کمی متفاوت باشند، معمولاً:
- طبیعی: کمتر از ۱۵ میکرومول در لیتر
- بالا: بیش از ۱۵
- خطر بالا: بیش از ۳۰
🔔 تفسیر نهایی باید همیشه توسط پزشک و با توجه به شرایط فرد انجام شود.
آیا کاهش هموسیستئین خطر سکته و ناباروری را کم میکند؟
مطالعات نشان میدهند که:
- اصلاح کمبود ویتامینهای گروه B میتواند سطحهموسیستئین را کاهش دهد
- کاهش هموسیستئین ممکن است خطر سکته را در برخی افراد کمتر کند
- در برخی زوجها، اصلاح آن به بهبود باروری کمک کرده است
با این حال، درمان باید هدفمند و تحت نظر پزشک باشد.
جمعبندی
- هموسیستئینبالا یک عامل خطر مهم اما قابلکنترل است
- با سکته مغزی، بیماری قلبی و ناباروری ارتباط دارد
- اغلب به دلیل کمبود ویتامینهای B ایجاد میشود
- تشخیص و درمان زودهنگام میتواند از عوارض جدی جلوگیری کند
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا هموسیستئینبالا حتماً باعث سکته میشود؟
خیر، اما خطر را بهطور معنیداری افزایش میدهد، بهویژه همراه با عوامل خطر دیگر.
آیا همه افراد نابارور باید هموسیستئین را بررسی کنند؟
خیر، اما در ناباروریهای بدون علت مشخص یا سقط مکرر توصیه میشود.
آیا با رژیم غذایی میتوان هموسیستئین را کنترل کرد؟
در بسیاری از موارد بله، بهویژه با تأمین فولات و ویتامینهای B.
منابع :
-
MedlinePlus – Homocysteine Test
-
Lab Tests Online – Homocysteine
No.8
۰۴/۱۱