آزمایش CA15-3 یکی از مارکرهای توموری شناختهشده است که بیشتر در ارتباط با سرطان پستان استفاده میشود. مشاهده عدد بالا یا پایین CA15-3 در آزمایش خون ممکن است برای بیماران نگرانکننده باشد، اما باید دانست که تغییرات این مارکر همیشه به معنی سرطان یا وخامت بیماری نیست. در این مقاله، بهصورت دقیق و قابلفهم توضیح میدهیم که افزایش یا کاهش CA15-3 چه دلایلی دارد و چگونه باید تفسیر شود.
CA15-3 چیست و چه کاربردی دارد؟
CA15-3 یک پروتئین است که از سطح برخی سلولها، بهویژه سلولهای پستان، وارد جریان خون میشود. این مارکر بیشتر توسط سلولهای سرطانی پستان در مقادیر بالا تولید میگردد.
کاربردهای اصلی آزمایش CA15-3:
- پایش روند درمان سرطان پستان
- ارزیابی پاسخ بدن به شیمیدرمانی یا هورموندرمانی
- تشخیص عود سرطان پس از درمان
- کمک به بررسی متاستاز در موارد پیشرفته
CA15-3 برای غربالگری یا تشخیص اولیه سرطان پستان توصیه نمیشود.
محدوده طبیعی CA15-3
در اغلب آزمایشگاهها:
- کمتر از ۳۰ واحد در میلیلیتر طبیعی در نظر گرفته میشود
مقادیر مرزی یا کمی بالاتر از نرمال باید با احتیاط و در کنار وضعیت بالینی بیمار تفسیر شوند.
دلایل افزایش CA15-3 چیست؟
۱. سرطان پستان (علت اصلی و مهم)
افزایش قابلتوجه CA15-3 معمولاً در موارد زیر دیده میشود:
- سرطان پستان پیشرفته
- گسترش سرطان به استخوان، کبد یا ریه
- عود بیماری پس از درمان
نکته مهم این است که در مراحل اولیه سرطان پستان، CA15-3 ممکن است طبیعی باشد.
۲. بیماریهای خوشخیم (غیرسرطانی)
برخی بیماریها میتوانند باعث افزایش خفیف تا متوسط CA15-3 شوند، از جمله:
- بیماریهای خوشخیم پستان
- کیست یا فیبروآدنوم پستان
- بیماریهای کبدی (هپاتیت، سیروز)
- بیماریهای التهابی
- اندومتریوز
- بارداری یا شیردهی در برخی افراد
در این شرایط، افزایش CA15-3 معمولاً شدید و پیشرونده نیست.
۳. سایر سرطانها
در موارد نادر، CA15-3 ممکن است در سرطانهای زیر نیز افزایش یابد:
- سرطان ریه
- سرطان تخمدان
- سرطان پانکراس
- سرطان کولون
کاهش CA15-3 به چه معناست؟
کاهش CA15-3 معمولاً علامت مثبتی تلقی میشود و اغلب نشاندهنده:
- پاسخ مناسب به درمان
- کوچک شدن توده سرطانی
- کنترل بیماری
- موفقیت جراحی یا شیمیدرمانی
پزشکان معمولاً کاهش تدریجی CA15-3 را نشانه اثربخشی درمان در نظر میگیرند.
چه زمانی CA15-3 نگرانکننده است؟
افزایش CA15-3 زمانی اهمیت بالینی بیشتری دارد که:
- مقدار آن بهصورت واضح بالا باشد
- بهطور پیوسته در آزمایشهای متوالی افزایش یابد
- همراه با علائم مشکوک مانند درد استخوان، کاهش وزن یا تنگی نفس باشد
- پس از درمان کاهش پیدا نکند
روند تغییرات CA15-3 بسیار مهمتر از یک عدد منفرد است.
محدودیتهای مهم آزمایش CA15-3
- CA15-3 برای تشخیص زودهنگام سرطان مناسب نیست
- ممکن است در مراحل اولیه سرطان طبیعی باشد
- افزایش آن همیشه به معنی سرطان نیست
- باید حتماً همراه با معاینه، تصویربرداری و سایر آزمایشها تفسیر شود
جمعبندی
- CA15-3 یک مارکر کمکی در سرطان پستان است
- افزایش آن میتواند بدخیم یا خوشخیم باشد
- کاهش CA15-3 معمولاً نشانه پاسخ مناسب به درمان است
- تغییرات تدریجی و پیشرونده اهمیت بیشتری دارند
- تفسیر نهایی نتایج باید توسط پزشک انجام شود
سؤالات متداول
آیا CA15-3 بالا یعنی حتماً سرطان دارم؟
خیر. بسیاری از بیماریهای غیرسرطانی هم میتوانند باعث افزایش آن شوند.
اگر CA15-3 طبیعی باشد، سرطان رد میشود؟
خیر. بهویژه در مراحل اولیه سرطان پستان ممکن است طبیعی باشد.
هر چند وقت یکبار باید CA15-3 بررسی شود؟
این موضوع به تشخیص پزشک و شرایط بالینی بیمار بستگی دارد.
منابع :
Mayo Clinic – Tumor markers: What do they mean
https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/tumor-markers/in-depth/tumor-markers/art-20044652
LabTestsOnline – CA 15-3
https://labtestsonline.org/tests/ca-15-3
