چکاپ و آزمایش‌های پس از زایمان؛ فراموش نکنید سلامت شما اولویت است

نه ماه تمام مراقب هر نفس و هر لقمه خود بودید و تمام تمرکزتان روی سلامت جنین بود. حالا که نوزاد در آغوش شماست، ممکن است احساس کنید مهم‌ترین مرحله پشت سر گذاشته شده است. اما واقعیت این است که دوران پس از زایمان یکی از حساس‌ترین مقاطع سلامت مادر است. بدن شما تغییرات بزرگی را تجربه کرده و حالا برای ترمیم، بازگشت به تعادل و پیشگیری از عوارض پنهان، به بررسی‌های آزمایشگاهی نیاز دارد.

چرا مراجعه به آزمایشگاه بعد از زایمان اهمیت دارد؟

دوران نفاس زمانی است که بدن به‌تدریج به شرایط قبل از بارداری بازمی‌گردد، اما این روند همیشه ساده و بی‌علامت نیست.

برخی مشکلات سلامتی ممکن است فقط پس از زایمان خود را نشان دهند یا بیماری‌هایی که در بارداری ایجاد شده‌اند، همچنان ادامه داشته باشند.

آزمایش‌های پس از زایمان به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهند:

• آیا دچار کم‌خونی شده‌ام؟
• دیابت بارداری‌ام به‌طور کامل برطرف شده است؟
• فشار خونم طبیعی شده یا هنوز نیاز به پیگیری دارد؟
• عملکرد تیروئیدم طبیعی است؟
• نشانه‌ای از عفونت یا آسیب کلیوی وجود دارد؟

آزمایش‌های ضروری پس از زایمان؛ چه چیزهایی باید بررسی شود؟

۱. آزمایش شمارش کامل خون (CBC)

توصیه‌شده برای همه مادران

• زمان مناسب: حدود ۶ هفته پس از زایمان
• اهمیت: خونریزی حین زایمان می‌تواند باعث کم‌خونی شود. کم‌خونی درمان‌نشده با خستگی شدید، ریزش مو، کاهش تمرکز و حتی افسردگی پس از زایمان همراه است.
• چه مواردی بررسی می‌شود؟
  • هموگلوبین و هماتوکریت (وضعیت آهن)
  • گلبول‌های سفید (عفونت)
  • پلاکت‌ها (انعقاد خون)

۲. آزمایش قند خون ناشتا (FBS)

مخصوص مادرانی که دیابت بارداری داشته‌اند

• زمان مناسب: ۶ تا ۱۲ هفته پس از زایمان
• چرا مهم است؟ اگرچه در بسیاری از زنان قند خون طبیعی می‌شود، اما خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در سال‌های آینده همچنان بالاست.
• تفسیر ساده:
  • کمتر از ۱۰۰: طبیعی
  • ۱۰۰ تا ۱۲۵: پیش‌دیابت
  • ۱۲۶ و بالاتر: دیابت

۳. آزمایش تیروئید

برای مادران پرخطر یا دارای علائم

• زمان مناسب: ۶ تا ۸ هفته پس از زایمان
• چرا اهمیت دارد؟ التهاب یا اختلال عملکرد تیروئید پس از زایمان شایع است و می‌تواند با افسردگی، خستگی شدید و ریزش مو اشتباه گرفته شود.
• علائم هشداردهنده:
  • خستگی غیرعادی
  • تپش قلب
  • اضطراب یا افسردگی
  • ریزش موی شدید

۴. کنترل فشار خون

ضروری برای مادرانی با سابقه فشار خون بارداری یا پره‌اکلامپسی

• زمان مناسب: حدود ۶ هفته پس از زایمان
• اهمیت: فشار خون باید تا این زمان به حد طبیعی برگردد؛ در غیر این صورت نیاز به بررسی و درمان دارد.

۵. آزمایش ادرار

• چه کسانی؟
  • سابقه پره‌اکلامپسی
  • عفونت ادراری در بارداری
  • علائم سوزش یا تکرر ادرار
• هدف: بررسی عفونت و دفع پروتئین (سلامت کلیه‌ها)

۶. آزمایش چربی خون

برای مادران دارای عوامل خطر

• زمان مناسب: ۶ تا ۱۲ هفته پس از زایمان
• چرا مهم است؟ بارداری می‌تواند زمینه چربی خون بالا و افزایش خطر بیماری‌های قلبی را آشکار کند.

۷. پاپ اسمیر

• چه زمانی؟ ۶ تا ۸ هفته پس از زایمان، پس از قطع کامل خونریزی
• چرا مهم است؟ غربالگری سرطان دهانه رحم نباید به تعویق بیفتد.

جدول خلاصه آزمایش‌های پس از زایمان

علائم هشدار؛ چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، منتظر ویزیت معمول نمانید:

• خونریزی شدید یا مداوم
• تب بالای ۳۸ درجه
• درد شدید شکم یا لگن
• ترشحات بدبو
• سردرد شدید، تاری دید
• تنگی نفس ناگهانی
• افسردگی شدید یا افکار آسیب به خود یا نوزاد

پرسش‌های رایج مادران

آیا اگر حالم خوب است باز هم به آزمایش نیاز دارم؟

بله. بسیاری از مشکلات پس از زایمان بدون علامت هستند و فقط با آزمایش تشخیص داده می‌شوند.

آیا شیردهی مانع انجام آزمایش‌ها می‌شود؟

خیر. بیشتر آزمایش‌های پس از زایمان در دوران شیردهی کاملاً ایمن هستند.

اگر نتیجه آزمایش طبیعی باشد، باز هم پیگیری لازم است؟

در برخی موارد مانند دیابت بارداری، پیگیری دوره‌ای حتی با نتایج طبیعی توصیه می‌شود.

جمع‌بندی؛ مادر سالم، خانواده سالم

مادر شدن یعنی مراقبت، اما اولین کسی که باید از او مراقبت کنید، خودتان هستید. آزمایش‌های پس از زایمان کمک می‌کنند مطمئن شوید بدن‌تان مسیر ترمیم را درست طی می‌کند و برای ماه‌ها و سال‌های پیش رو آماده است.

مراجعه به آزمایشگاه پس از زایمان یک اقدام ساده اما حیاتی است؛ اقدامی که می‌تواند از خستگی مزمن، بیماری‌های خاموش و عوارض جدی آینده پیشگیری کند.

با مراقبت از خودتان، بهترین هدیه را به نوزادتان می‌دهید. 💗