سرب یکی از فلزات سنگین سمی است که حتی مقادیر کم آن میتواند سلامت انسان، بهویژه کودکان و زنان باردار، را بهطور جدی تهدید کند. نکته نگرانکننده این است که ورود سرب به بدن اغلب بیعلامت و تدریجی اتفاق میافتد و فرد ممکن است تا مدتها از مسمومیت خود آگاه نباشد.
در این مقاله بررسی میکنیم که سرب چگونه از محیط وارد خون میشود، چه علائمی ایجاد میکند و چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند.
سرب چگونه وارد بدن و سپس خون میشود؟
سرب از طریق سه مسیر اصلی میتواند وارد بدن انسان شود و پس از جذب، وارد جریان خون گردد:
۱. بلع (خوردن یا نوشیدن مواد آلوده)
شایعترین راه ورود سرب، بهویژه در کودکان:
- آب آشامیدنی آلوده به دلیل لولهها یا اتصالات حاوی سرب
- گرد و غبار یا خاک آلوده (تماس دست با دهان)
- رنگهای قدیمی ساختمانی که پوستهپوسته شدهاند
- ظروف سفالی یا لعابدار غیراستاندارد
- برخی داروهای سنتی یا مکملهای غیرمجاز
✅ پس از بلع، سرب در دستگاه گوارش جذب شده و وارد خون میشود.
۲. استنشاق (تنفس هوای آلوده)
این مسیر بیشتر در محیطهای شغلی دیده میشود:
- کارخانههای باتریسازی
- ذوب و بازیافت فلزات
- کارگاههای لحیمکاری و جوشکاری
- سوختهای فسیلی و آلودگی صنعتی
✅ ذرات سرب پس از ورود به ریهها، مستقیماً وارد جریان خون میشوند.
۳. تماس پوستی (کماهمیتتر)
جذب سرب از پوست معمولاً کم است، اما:
- تماس طولانیمدت با ترکیبات آلی سرب
- همراه با عدم رعایت بهداشت
میتواند در مسمومیت مزمن نقش داشته باشد.
پس از ورود سرب به خون چه اتفاقی میافتد؟
- سرب به گلبولهای قرمز متصل میشود
- در بدن تجمع پیدا میکند
- بخش زیادی از آن در استخوانها و دندانها ذخیره میشود
- میتواند جایگزین کلسیم شود و سالها در بدن باقی بماند
⚠️ در دورههایی مانند بارداری، شیردهی یا پوکی استخوان، سرب ذخیرهشده دوباره وارد خون میشود.
علائم مسمومیت با سرب چیست؟
✅ نکته مهم
مسمومیت با سرب در مراحل اولیه اغلب علامت مشخصی ندارد، اما با افزایش سطح سرب خون، علائم ظاهر میشوند.
علائم مسمومیت با سرب در کودکان
کودکان حساسترین گروه هستند:
- تأخیر در رشد جسمی و ذهنی
- کاهش ضریب هوشی (IQ)
- مشکلات یادگیری و تمرکز
- تحریکپذیری و پرخاشگری
- بیاشتهایی و کاهش وزن
- درد شکم، یبوست یا استفراغ
- تشنج در موارد شدید
علائم مسمومیت با سرب در بزرگسالان
- سردرد و خستگی مزمن
- دردهای عضلانی و مفصلی
- افزایش فشار خون
- اختلال حافظه و تمرکز
- درد شکم و مشکلات گوارشی
- اختلالات خلقی
- ناباروری در مردان
- سقط جنین یا زایمان زودرس در زنان
علائم در نوزادان در معرض سرب
- تولد نارس
- وزن کم هنگام تولد
- اختلال رشد پس از تولد
چه کسانی بیشتر در معرض مسمومیت با سرب هستند؟
- کودکان زیر ۶ سال
- زنان باردار
- ساکنان خانههای قدیمی
- کارگران صنایع فلزی، باتریسازی و ساختمانی
- افرادی که از ظروف یا داروهای سنتی غیراستاندارد استفاده میکنند
چگونه میتوان مسمومیت با سرب را تشخیص داد؟
تنها راه قطعی تشخیص:
- آزمایش سطح سرب خون (Blood Lead Level – BLL)
حتی اگر علائمی وجود نداشته باشد، در افراد پرخطر انجام آزمایش ضروری است.
راههای پیشگیری از ورود سرب به خون
- استفاده از آب آشامیدنی سالم و فیلتر مناسب
- شستوشوی مرتب دستها بهویژه در کودکان
- جلوگیری از پوستهشدن رنگ دیوارهای قدیمی
- عدم استفاده از ظروف سفالی غیراستاندارد
- رعایت اصول ایمنی و تهویه در محیطهای شغلی
- انجام معاینات و آزمایشهای دورهای برای افراد در معرض خطر
جمعبندی
سرب میتواند از راههای بلع، استنشاق و گاهی تماس پوستی وارد بدن شود و پس از ورود به جریان خون، در استخوانها تجمع مییابد. مسمومیت با سرب اغلب بیعلامت اما بسیار خطرناک است و بیشترین آسیب را به کودکان و زنان باردار وارد میکند. بنابراین، پیشگیری و تشخیص زودهنگام کلید اصلی محافظت از سلامت در برابر این سم است.
سؤالات متداول
آیا آب لولهکشی میتواند باعث مسمومیت با سرب شود؟
بله، در صورت وجود لولهها یا اتصالات قدیمی حاوی سرب.
آیا مسمومیت با سرب درمانپذیر است؟
در صورت تشخیص زودهنگام، بله؛ اما برخی آسیبها بهویژه در کودکان ممکن است دائمی باشند.
آیا مسمومیت با سرب فقط مخصوص کودکان است؟
خیر، اما کودکان بیشترین آسیبپذیری را دارند.
منابع :
- Cleveland Clinichttps://my.clevelandclinic.org/health/diseases/11320-lead-poisoning
- LabTestsOnlinehttps://labtestsonline.org/tests/blood-lead-test
No. 24
۰۴/۱۰