درد مزمن یکی از شایعترین دلایل مراجعه بیماران به پزشک است. در بسیاری از موارد، با وجود شدت علائم، یافته تصویربرداری و معاینه فیزیکی طبیعی است. در این شرایط، چالش اصلی پزشک تشخیص افتراقی بین دردهای عملکردی (Functional Pain) و دردهای ناشی از بیماریهای ارگانیک (Organic Disease) است.
آزمایشهای التهابی خون نقش کلیدی در این افتراق تشخیصی دارند.
تفاوت درد عملکردی و درد ارگانیک چیست؟
دردهای عملکردی
- بدون آسیب ساختاری قابلتشخیص
- اغلب مرتبط با محور مغز–روده یا تنظیم عصبی
- مثالها:
- سندرم روده تحریکپذیر (IBS)
- فیبرومیالژیا
- برخی سردردهای مزمن
دردهای ارگانیک
- ناشی از التهاب، عفونت یا تخریب بافتی
- معمولاً با تغییرات آزمایشگاهی همراهاند
- مثالها:
- بیماریهای التهابی روده (IBD)
- آرتریتهای التهابی
- عفونتها و بدخیمیها
چرا آزمایشهای التهابی اهمیت دارند؟
التهاب سیستمیک یکی از تفاوتهای اساسی بین دردهای عملکردی و ارگانیک است.
در حالی که درد عملکردی معمولاً بدون التهاب قابل اندازهگیری است، درد ارگانیک اغلب با افزایش مارکرهای التهابی همراه میشود.
مهمترین آزمایشهای التهابی خون در افتراق دردها
۱. CRP (پروتئین واکنشی C)
بر اساس MedlinePlus:
- نشانگر حساس التهاب حاد و مزمن
- افزایش آن به نفع:
- عفونت
- بیماریهای خودایمنی
- التهاب فعال بافتی است
- در دردهای عملکردی معمولاً طبیعی است
۲. hs-CRP
- فرم حساستر CRP
- کاربردی در:
- التهاب خفیف مزمن
- افتراق دردهای مبهم با منشاء ارگانیک پنهان
- در IBS و فیبرومیالژیا اغلب نرمال باقی میماند
۳. ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز)
- شاخص غیرمستقیم التهاب مزمن
- افزایش ESR میتواند نشانه:
- بیماریهای روماتولوژیک
- واسکولیتها
- بدخیمیهای پنهان باشد
الگوی تفسیر نتایج؛ مهمتر از یک عدد
- طبیعی بودن CRP و ESR بهطور همزمان، احتمال درد عملکردی را افزایش میدهد
- افزایش پایدار این مارکرها نیازمند بررسیهای تشخیصی تکمیلی است
- تفسیر باید همواره در کنار علائم بالینی انجام شود
کاربرد بالینی در شایعترین دردهای مزمن
۱. درد شکمی مزمن
- CRP/ESR نرمال → بیشتر به نفع IBS
- CRP بالا → بررسی IBD، عفونت، بدخیمی
۲. درد عضلانی–اسکلتی منتشر
- مارکرها نرمال → فیبرومیالژیا
- مارکرها بالا → آرتریت التهابی، میوزیت
۳. درد لگنی یا کمری مزمن
- آزمایش طبیعی → درد عملکردی یا عصبی
- التهاب بالا → عفونت، اسپوندیلوآرتریت
چه زمانی آزمایشهای التهابی توصیه میشوند؟
- درد مزمن بیش از ۶ هفته
- درد همراه با کاهش وزن، تب یا تعریق شبانه
- پاسخ ضعیف به درمانهای علامتی
- شک بالینی به بیماریهای سیستمیک
جمعبندی
- آزمایشهای التهابی ابزار کلیدی افتراق درد عملکردی و ارگانیک هستند
- CRP و ESR طبیعی معمولاً به نفع دردهای عملکردی است
- افزایش پایدار مارکرها نیازمند بررسی تشخیصی جدیتر است
- تفسیر نتایج باید ترکیبی و بالینی باشد، نه صرفاً عددی
سوالات پرتکرار (FAQ)
آیا طبیعی بودن CRP یعنی درد روانی است؟
خیر، طبیعی بودن CRP فقط نشاندهنده نبود التهاب قابل اندازهگیری است، نه غیرواقعی بودن درد.
آیا همه دردهای عملکردی آزمایش طبیعی دارند؟
در اغلب موارد بله، اما استثنا وجود دارد.
چه پزشکی برای این افتراق مناسبتر است؟
پزشک داخلی، روماتولوژیست یا گوارش بسته به محل درد.
منابع :
- Mayo Clinic – Chronic Pain and Inflammationhttps://www.mayoclinic.org
- MedlinePlus – CRP and ESR Testshttps://medlineplus.gov
No.49
۰۴/۱۱