پس از واکسیناسیون یا ابتلا به یک بیماری عفونی، انتظار میرود سیستم ایمنی بدن آنتیبادی تولید کند و فرد را در برابر ابتلای مجدد محافظت نماید. با این حال، در برخی افراد مشاهده میشود که آنتیبادی قابلتشخیص یا کافی ساخته نمیشود. این موضوع میتواند باعث نگرانی شود، اما دلایل پزشکی مشخص و قابلتوضیحی دارد. در این مقاله، بهصورت علمی، دقیق و قابلفهم بررسی میکنیم چرا بعضی افراد آنتیبادی نمیسازند.
آنتیبادی چگونه ساخته میشود؟
آنتیبادیها توسط سلولهای B سیستم ایمنی تولید میشوند. برای شکلگیری پاسخ ایمنی مؤثر، مراحل زیر باید بهدرستی انجام شود:
- شناسایی عامل بیماریزا یا آنتیژن واکسن
- فعال شدن سلولهای T کمککننده
- تحریک سلولهای B
- تولید آنتیبادی و ایجاد حافظه ایمنی
اختلال در هر یک از این مراحل میتواند باعث پاسخ ایمنی ضعیف یا غایب شود.
دلایل اصلی نساختن آنتیبادی
نقصهای مادرزادی سیستم ایمنی
برخی افراد با اختلالات اولیه ایمنی متولد میشوند که در آنها تولید آنتیبادی مختل است، از جمله:
- نقص ایمنی متغیر شایع (CVID)
- آگاماگلوبولینمی
- اختلالات ترکیبی سلولهای B و T
در این بیماران، حتی پس از واکسیناسیون کامل، تیتر آنتیبادی ممکن است پایین یا منفی باشد.
مصرف داروهای تضعیفکننده ایمنی
برخی داروها مستقیماً عملکرد سلولهای ایمنی را سرکوب میکنند:
- شیمیدرمانی
- کورتونها (در دوز بالا یا طولانیمدت)
- داروهای ضدرد پیوند
- داروهای بیولوژیک و سرکوبکننده ایمنی
به همین دلیل، پاسخ آنتیبادی در این افراد اغلب ناکافی است.
افزایش سن و پیری سیستم ایمنی
با افزایش سن، پدیدهای به نام ایمونوسنسنس رخ میدهد که شامل:
- کاهش کارایی سلولهای B
- پاسخ ضعیفتر به واکسنها
- کاهش کیفیت آنتیبادیها
به همین علت، سالمندان ممکن است به دوزهای یادآور یا واکسنهای تقویتشده نیاز داشته باشند.
بیماریهای زمینهای مزمن
برخی بیماریها توان سیستم ایمنی را کاهش میدهند، مانند:
- نارسایی مزمن کلیه
- بیماریهای کبدی پیشرفته
- دیابت کنترلنشده
- عفونت HIV
- سوءتغذیه شدید
این شرایط میتوانند باعث کاهش تولید آنتیبادییا تأخیر در پاسخ ایمنی شوند.
زمان نامناسب انجام آزمایش
گاهی آنتیبادی ساخته شده، اما آزمایش در زمان مناسب انجام نشده است:
- انجام آزمایش خیلی زود پس از واکسیناسیون
- کاهش طبیعی آنتیبادیها با گذشت زمان
در این موارد، تکرار آزمایش میتواند نتیجه واقعی را نشان دهد.
ایمنی سلولی بدون آنتیبادی قابلتشخیص
نکته مهم این است که ایمنی بدن فقط به آنتیبادی وابسته نیست. برخی افراد:
- پاسخ قوی سلولهای T دارند
- اما آنتیبادی خون آنها پایین یا منفی است
این موضوع بهویژه در برخی عفونتهای ویروسی و واکسنها دیده میشود.
آیا نساختن آنتیبادی همیشه خطرناک است؟
خیر. اهمیت این مسئله به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- نوع بیماری
- وضعیت کلی سیستم ایمنی
- وجود ایمنی سلولی
با این حال، در افراد پرخطر یا دارای عفونتهای مکرر، بررسی تخصصی ضروری است.
چه زمانی باید بررسی تخصصی انجام شود؟
در شرایط زیر مراجعه به پزشک توصیه میشود:
- عدم تولید آنتیبادی پس از چند نوبت واکسن
- ابتلا به عفونتهای مکرر یا شدید
- سابقه خانوادگی نقص ایمنی
- مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی
جمعبندی
- نساختن آنتیبادیمیتواند مادرزادی یا اکتسابی باشد
- داروها، سن بالا و بیماریهای مزمن نقش مهمی دارند
- نبود آنتیبادی لزوماً به معنی نبود ایمنی نیست
- تفسیر نتایج آزمایش باید حتماً توسط پزشک انجام شود
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا اگر آنتیبادینداشته باشم، واکسن بیاثر بوده است؟
خیر. ممکن است ایمنی سلولی مؤثر ایجاد شده باشد.
آیا تکرار واکسن میتواند مشکل را حل کند؟
در برخی افراد بله، اما در نقصهای ایمنی خاص ممکن است پاسخ همچنان ضعیف بماند.
آیا این مشکل قابل درمان است؟
بسته به علت، ممکن است با درمان بیماری زمینهای یا تغییر دارو بهبود یابد.
منابع :
-
MedlinePlus – Primary Immunodeficiency
-
Mayo Clinic – Immune system disorders
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/immune-system-disorders/symptoms-causes/syc-20362126
No. 13
۰۴/۱۱