اضطراب و استرس از شایعترین مشکلات سلامت روان در دنیای امروز هستند و بسیاری از افراد این سؤال را میپرسند که آیا اضطراب در آزمایش خون یا سایر تستهای آزمایشگاهی قابلتشخیص است یا نه. پاسخ کوتاه این است: هیچ آزمایش واحدی برای تشخیص اضطراب وجود ندارد، اما اضطراب میتواند باعث تغییر در برخی مارکرهای آزمایشگاهی شود.
در این مقاله، با تکیه بر منابع معتبر پزشکی، بهطور دقیق و قابلفهم توضیح میدهیم که اضطراب چگونه در بدن اثر میگذارد و چه آزمایشهایی ممکن است بهطور غیرمستقیم تحت تأثیر آن قرار بگیرند.
آیا اضطراب یک مارکر آزمایشگاهی اختصاصی دارد؟
خیر. اضطراب یک اختلال روانپزشکی است و تشخیص آن بر اساس:
- شرححال دقیق
- ارزیابی علائم
- مصاحبه بالینی و پرسشنامههای استاندارد
انجام میشود، نه یک تست آزمایشگاهی خاص.
✅ با این حال، اضطراب میتواند باعث فعال شدن سیستم عصبی و هورمونی بدن شود و در نتیجه برخی شاخصهای آزمایشگاهی را تغییر دهد.
اضطراب چگونه بر بدن اثر میگذارد؟
هنگام اضطراب، محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال (HPA) فعال میشود و هورمونهای استرس ترشح میشوند، از جمله:
- کورتیزول
- آدرنالین
- نورآدرنالین
این هورمونها میتوانند روی قند خون، فشار خون، سیستم ایمنی و حتی برخی فاکتورهای خونی اثر بگذارند.
کدام آزمایشها ممکن است تحت تأثیر اضطراب قرار بگیرند؟
کورتیزول
- کورتیزول مهمترین هورمون استرس است
- اضطراب مزمن میتواند باعث افزایش سطح آن شود
- البته افزایش کورتیزول اختصاصی اضطراب نیست و در بیماریهای دیگر هم دیده میشود
قند خون (Glucose)
- استرس و اضطراب میتوانند باعث افزایش موقت قند خون شوند
- این موضوع بهویژه در افراد مستعد دیابت اهمیت دارد
CRP و ESR (نشانگرهای التهاب)
- اضطراب مزمن ممکن است با التهاب خفیف سیستمیک همراه باشد
- افزایش جزئی CRP میتواند دیده شود، اما تشخیصی نیست
ضربان قلب و فشار خون
- اگرچه آزمایشگاهی نیستند، اما در معاینات بالینی:
- تپش قلب
- افزایش فشار خون
- تعریق و لرزش
بهطور شایع در افراد مضطرب مشاهده میشود.
آیا آزمایش خون میتواند اضطراب را تأیید یا رد کند؟
خیر. آزمایشها فقط میتوانند:
- علل جسمی مشابه اضطراب (مثل کمکاری یا پرکاری تیروئید، کمخونی، اختلالات هورمونی)
- یا اثرات فیزیولوژیک استرس مزمن
را بررسی کنند.
✅ تشخیص نهایی اضطراب همیشه بالینی است.
چه زمانی انجام آزمایش در فرد مضطرب ضروری است؟
پزشک ممکن است آزمایش درخواست کند اگر:
- علائم شدید یا غیرمعمول باشند
- کاهش وزن، تپش قلب شدید یا لرزش وجود داشته باشد
- اضطراب ناگهانی و بدون سابقه ایجاد شده باشد
- احتمال بیماری جسمی زمینهای مطرح باشد
تفاوت اضطراب با بیماریهای جسمی در آزمایشها
- در اضطراب:
- تغییرات آزمایشگاهی خفیف، ناپایدار و غیر اختصاصیاند
- در بیماریهای جسمی:
- تغییرات واضح، پایدار و قابلپیگیری دیده میشود
به همین دلیل، تفسیر نتایج آزمایش باید همیشه همراه با علائم و معاینه انجام شود.
جمعبندی
- اضطراب مارکر آزمایشگاهی اختصاصی ندارد
- میتواند باعث تغییرات غیرمستقیم در برخی آزمایشها شود
- آزمایشها برای رد علل جسمی اضطراب استفاده میشوند
- تشخیص اضطراب بر پایه ارزیابی بالینی است
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا اضطراب باعث بالا رفتن CRP میشود؟
در اضطراب مزمن ممکن است افزایش خفیف دیده شود، اما اختصاصی نیست.
آیا با آزمایش کورتیزول میتوان اضطراب را تشخیص داد؟
خیر. کورتیزول بالا میتواند علل مختلفی داشته باشد.
آیا قبل از آزمایش خون اضطراب نتیجه را تغییر میدهد؟
بله، بهخصوص روی قند خون، فشار خون و برخی هورمونها.
منابع :
-
CDC – Mental Health Basics
-
Lab Tests Online – Cortisol Test
No.17
۰۴/۱۱
