تب، درد، ضعف و بالا رفتن شاخصهای التهابی از شایعترین دلایلی هستند که بیماران را به پزشک میکشانند. اما یک سؤال کلیدی همیشه مطرح است:
آیا علت این علائم عفونت است یا یک التهاب غیرعفونی؟
در این نقطه، دو آزمایش مهم یعنی CRP و Procalcitonin (پروکلسیتونین) نقش حیاتی در تصمیمگیری بالینی ایفا میکنند و میتوانند از درمانهای غیرضروری، بهویژه مصرف بیمورد آنتیبیوتیک، جلوگیری کنند.
CRP چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
CRP یا پروتئین واکنشی C توسط کبد و در پاسخ به التهاب در بدن تولید میشود. یک شاخص حساس ولی غیراختصاصی التهاب است.
ویژگیهای مهم CRP
- در عفونتها، بیماریهای خودایمنی، تروما، جراحی و حتی سرطان افزایش مییابد
- بهسرعت (ظرف ۶ تا ۸ ساعت) بالا میرود
- شدت التهاب را نشان میدهد، نه علت آن را
🔹 بنابراین CRP بالا لزوماً به معنی عفونت نیست.
پروکلسیتونین (Procalcitonin) چیست؟
پروکلسیتونین پیشساز هورمون کلسیتونین است که بهطور اختصاصی در پاسخ به عفونتهای باکتریایی شدید افزایش مییابد.
نکات کلیدی درباره پروکلسیتونین
- در عفونتهای باکتریایی بالا میرود
- در عفونتهای ویروسی معمولاً طبیعی یا پایین است
- در التهابهای غیرعفونی (مانند بیماریهای خودایمنی) اغلب افزایش قابلتوجهی ندارد
✅ به همین دلیل، پروکلسیتونین یک نشانگر افتراقی بسیار ارزشمند برای تشخیص عفونت باکتریایی است.
تفاوت CRP و پروکلسیتونین در یک نگاه
-
CRP:
- حساس ولی غیراختصاصی
- در انواع التهاب بالا میرود
- برای پایش شدت التهاب مفید است
-
Procalcitonin:
- اختصاصیتر برای عفونت باکتریایی
- راهنمای شروع یا قطع آنتیبیوتیک
- در افتراق عفونت از التهاب غیرعفونی بسیار کاربردی
کاربرد بالینی CRP و پروکلسیتونین با هم
استفاده همزمان از این دو تست ارزش تشخیصی بالاتری دارد:
- CRP بالا + پروکلسیتونین بالا: احتمال زیاد عفونت باکتریایی
- CRP بالا + پروکلسیتونین طبیعی: احتمال التهاب غیرعفونی یا عفونت ویروسی
- کاهش تدریجی پروکلسیتونین: پاسخ مناسب به درمان آنتیبیوتیکی
این ترکیب به پزشک کمک میکند درمان را هدفمند، ایمن و علمی پیش ببرد.
چه زمانی پزشک این آزمایشها را درخواست میکند؟
این تستها در شرایط زیر کاربرد زیادی دارند:
- تب با منبع نامشخص
- شک به سپسیس (عفونت شدید)
- افتراق عفونت با شعلهور شدن بیماریهای خودایمنی
- تصمیمگیری درباره شروع یا قطع آنتیبیوتیک
- پایش پاسخ به درمان
نقش مهم آزمایشگاه در تفسیر نتایج
آزمایشگاههای تشخیصی با اندازهگیری دقیق CRP و پروکلسیتونین:
- از تجویز بیمورد آنتیبیوتیک جلوگیری میکنند
- به کاهش مقاومت آنتیبیوتیکی کمک میکنند
- اطلاعات قابل اعتماد برای تصمیمگیری بالینی فراهم میسازند
تفسیر این نتایج باید همیشه در کنار علائم بالینی و سایر آزمایشها انجام شود.
پرسشهای پرتکرار
آیا CRP بالا همیشه به معنی عفونت است؟
خیر، CRP در بسیاری از التهابهای غیرعفونی نیز بالا میرود.
آیا پروکلسیتونین فقط در عفونت باکتریایی افزایش مییابد؟
در اغلب موارد بله؛ به همین دلیل برای افتراق بسیار مفید است.
آیا با CRP و پروکلسیتونین میتوان آنتیبیوتیک را قطع کرد؟
در بسیاری از بیماران، کاهش پروکلسیتونین به پزشک کمک میکند تصمیم ایمنتری بگیرد.
آیا این آزمایشها جایگزین معاینه پزشک هستند؟
خیر، این تستها ابزار کمکی هستند و تفسیر نهایی با پزشک است.
منابع
-
MedlinePlus – CRP و Procalcitonin
https://medlineplus.gov/lab-tests/c-reactive-protein-crp-test/
-
LabTestsOnline – Procalcitonin
No.2
۰۴/۱۲
