آزمایش D-dimer یکی از تستهای رایج خونی است که اغلب برای بررسی احتمال لخته شدن خون (ترومبوز) درخواست میشود. بسیاری از افراد با دیدن نتیجهی بالا در این آزمایش دچار نگرانی میشوند، اما واقعیت مهم این است که D-dimer بالا همیشه به معنی وجود لخته خون خطرناک نیست. در این مقاله، بهصورت علمی و قابلفهم توضیح میدهیم D-dimer چیست، چرا بالا میرود، چه زمانی نگرانکننده است و چگونه باید تفسیر شود.
D-dimer چیست و چرا اندازهگیری میشود؟
D-dimer قطعهای از پروتئین است که هنگام تجزیه لختههای خون در بدن آزاد میشود. هر زمان که در بدن لختهای تشکیل و سپس حل شود، سطح D-dimer در خون افزایش مییابد.
پزشکان معمولاً از این آزمایش برای کمک به رد (نه تأیید قطعی) بیماریهایی مانند:
- ترومبوز ورید عمقی (DVT)
- آمبولی ریه (PE)
استفاده میکنند.
آیا D-dimer بالا همیشه نشانه لخته خون است؟
خیر. افزایش D-dimer اختصاصی لخته خون نیست و در بسیاری از شرایط دیگر نیز بالا میرود. به همین دلیل، این تست حساس ولی غیر اختصاصی است.
علل شایع افزایش D-dimer (غیر از لخته خون)
افزایش D-dimer میتواند در شرایط زیر دیده شود:
- عفونتها و التهابهای شدید
- جراحی یا آسیبدیدگی اخیر
- بارداری و دوره پس از زایمان
- افزایش سن
- بیماریهای کبدی
- بیماریهای قلبی
- سرطانها
- بستری طولانیمدت یا بیتحرکی
- COVID-19 و سایر عفونتهای ویروسی شدید
✅ بنابراین، بالا بودن D-dimer بهتنهایی تشخیصدهنده لخته خون نیست.
چه زمانی D-dimer اهمیت بالینی بیشتری دارد؟
D-dimer زمانی بیشترین ارزش را دارد که:
- علائم بالینی مشکوک به لخته خون وجود داشته باشد (مثل درد و تورم پا، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه)
- احتمال بالینی لخته خون پایین یا متوسط باشد
در این شرایط:
- D-dimer طبیعی → لخته خون تقریباً رد میشود
- D-dimer بالا → نیاز به بررسیهای تصویربرداری (مثل CT یا سونوگرافی داپلر)
D-dimer نرمال چه معنایی دارد؟
- D-dimer طبیعی معمولاً به این معناست که لخته فعال و مهمی در بدن وجود ندارد
- به همین دلیل، این تست بیشتر برای رد کردن لخته خون استفاده میشود، نه تأیید آن
تفسیر D-dimer بر اساس سن
در افراد مسن، D-dimer بهطور طبیعی بالاتر است. امروزه بسیاری از پزشکان از حد آستانه وابسته به سن استفاده میکنند تا از تشخیصهای اشتباه جلوگیری شود.
آیا D-dimer بالا نیاز به درمان دارد؟
خودِ D-dimer بالا درمان نمیشود. درمان فقط زمانی شروع میشود که:
- لخته خون با روشهای تشخیصی تأیید شود
- یا علت زمینهای مشخص (مثل عفونت، التهاب یا بیماری دیگر) وجود داشته باشد
جمعبندی
- D-dimer بالا همیشه به معنی لخته خون نیست
- این آزمایش حساس است اما اختصاصی نیست
- تفسیر آن باید همراه با علائم، معاینه و سایر تستها انجام شود
- تصمیم نهایی همیشه با پزشک است، نه فقط یک عدد آزمایش
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا استرس باعث بالا رفتن D-dimer میشود؟
بهطور مستقیم خیر، اما استرس شدید میتواند از طریق التهاب غیرمستقیم تأثیر بگذارد.
آیا D-dimer بالا خطرناک است؟
خودِ عدد بالا خطرناک نیست؛ علت آن مهم است.
آیا میتوان با یک آزمایش D-dimer لخته خون را تشخیص داد؟
خیر، این آزمایش فقط بخشی از فرآیند تشخیص است.
منابع :
-
Cleveland Clinic – D-Dimer Test
https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/22045-d-dimer-test
-
Lab Tests Online – D-dimer
No. 6
۰۴/۱۱