آزمایش Anion Gap (شکاف آنیونی) یکی از شاخصهای مهم در آزمایش خون است که به پزشکان کمک میکند علت اختلالات اسید–باز بدن را شناسایی کنند. این آزمایش بهویژه در شرایط اورژانسی، بیماریهای متابولیک و بررسی اسیدوزهای ناشناخته کاربرد دارد. در این مقاله، بهصورت دقیق اما قابلفهم توضیح میدهیم Anion Gap چیست، چه زمانی درخواست میشود و نتایج آن چگونه تفسیر میگردد.
Anion Gap چیست؟
Anion Gap اختلاف بین یونهای مثبت و منفی اصلی اندازهگیریشده در خون است و نشان میدهد آیا اسیدهای غیرطبیعی در بدن تجمع یافتهاند یا خیر.
فرمول رایج محاسبه:
- سدیم − (کلر + بیکربنات)
این شاخص بهطور غیرمستقیم وجود آنیونهای اندازهگیرینشده (مانند لاکتات یا کتونها) را نشان میدهد.
محدوده طبیعی Anion Gap
- معمولاً بین ۸ تا ۱۲ میلیاکیوالان در لیتر
(بسته به روش آزمایشگاه ممکن است کمی متفاوت باشد)
آزمایش Anion Gap چه زمانی درخواست میشود؟
پزشک در شرایط زیر معمولاً Anion Gap را درخواست میکند:
- اسیدوز متابولیک با علت نامشخص
- تغییر سطح هوشیاری یا گیجی ناگهانی
- تنفس سریع و عمیق غیرطبیعی
- شک به مسمومیتها (الکلها، داروها، سموم)
- دیابت کنترلنشده و احتمال کتواسیدوز
- نارسایی کلیه
- سپسیس یا شوک
- اسهال شدید یا استفراغ طولانیمدت
Anion Gap بالا نشانه چیست؟
افزایش Anion Gap معمولاً نشاندهنده تجمع اسیدهای غیرطبیعی در خون است.
علل شایع شامل:
- کتواسیدوز دیابتی
- اسیدوز لاکتیک (در شوک، سپسیس، کمبود اکسیژن)
- نارسایی کلیه پیشرفته
- مسمومیتها (متانول، اتیلن گلیکول، سالیسیلاتها)
✅ Anion Gap بالا یک علامت هشدار مهم است و نیاز به بررسی فوری دارد.
Anion Gap طبیعی یا پایین چه معنایی دارد؟
- Anion Gap طبیعی: اسیدوز ممکن است ناشی از از دست رفتن بیکربنات باشد (مانند اسهال شدید).
- Anion Gap پایین (نادر):
- کاهش آلبومین خون
- خطای آزمایشگاهی
- برخی اختلالات نادر پروتئینی
چرا Anion Gap بهتنهایی کافی نیست؟
Anion Gap باید در کنار سایر آزمایشها تفسیر شود، از جمله:
- گازهای خون (ABG)
- الکترولیتها
- کراتینین و اوره
- لاکتات
- قند خون و کتونها
✅ تفسیر جداگانه ممکن است گمراهکننده باشد.
تفاوت Anion Gap با بیکربنات
- بیکربنات فقط سطح یک باز را نشان میدهد
- Anion Gap به نوع اسیدوز کمک میکند
- ترکیب این دو، تشخیص دقیقتری میدهد
جمعبندی
- Anion Gap ابزار کلیدی در تشخیص اسیدوز متابولیک است
- افزایش آن معمولاً نشانه وجود اسیدهای خطرناک در بدن است
- بیشتر در شرایط اورژانسی و بیماریهای جدی درخواست میشود
- تفسیر آن باید بالینی و چندبُعدی باشد
پرسشهای متداول (FAQ)
آیا Anion Gap بالا خطرناک است؟
بله، میتواند نشانه بیماریهای تهدیدکننده حیات باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.
آیا Anion Gap همیشه در دیابت بالا میرود؟
در کتواسیدوز دیابتی بله، اما در دیابت کنترلشده لزوماً بالا نیست.
آیا رژیم غذایی روی Anion Gap اثر دارد؟
بهطور مستقیم خیر، اما بیماریهای متابولیک مرتبط میتوانند اثر بگذارند.
منابع :
-
MedlinePlus – Metabolic acidosis and anion gap
-
Mayo Clinic – Acid-base balance
https://www.mayoclinic.org/symptoms/acidosis/basics/definition/sym-20050774
No.22
۰۴/۱۱
