BNP و NT-proBNP پروتئینهایی هستند که بهطور طبیعی توسط قلب ساخته میشوند. هنگامی که قلب تحت فشار یا کشش قرار میگیرد (مثلاً در نارسایی قلبی)، سطح آنها در خون افزایش مییابد.
این آزمایشها از سادهترین و سریعترین روشها برای کمک به تشخیص نارسایی قلبی در افرادی هستند که با تنگینفس یا ورم مراجعه میکنند. نتیجه میتواند مشخص کند آیا علائم بیمار به احتمال زیاد ناشی از نارسایی قلبی است یا علت دیگری دارد.
BNP و NT-proBNP چه هستند؟
-
BNP (B-type Natriuretic Peptide): یک هورمون قلبی است که باعث اتساع رگها و دفع نمک و آب از کلیهها میشود تا فشار کاری قلب کاهش یابد.
-
NT-proBNP: قطعه غیرفعال حاصل از شکسته شدن مولکول پیشساز BNP است که همزمان وارد خون میشود.
🔹 مقدار NT-proBNP بهطور معمول ۵ تا ۱۰ برابر BNP گزارش میشود؛ بنابراین این دو عدد قابلجایگزینی نیستند.
چه زمانی آزمایش درخواست میشود؟
-
کمک به تشخیص یا رد نارسایی قلبی در فرد علامتدار (بهویژه تنگینفس حاد).
-
در بیماران با نارسایی قلبی شناختهشده برای برآورد شدت بیماری، خطر بدترشدن و گاهی پایش پاسخ به درمان.
نحوه انجام و آمادگی
-
این آزمایش با یک نمونه خون ساده از ورید بازو یا بهصورت انگشتی (در اورژانس برای پاسخ سریع) انجام میشود.
-
نیازی به ناشتایی یا آمادگی خاص وجود ندارد.
-
خطرات آن همانند یک آزمایش خون معمولی و حداقل است.
تفسیر نتایج (راهنمای عملی)
🔹 BNP (pg/mL):
-
<100: نارسایی قلبی حاد بعید است.
-
≥۱۰۰: نیاز به بررسی تکمیلی (اکو، آزمایشهای بیشتر).
🔹 NT-proBNP (pg/mL):
-
<300: در شرایط حاد، نارسایی قلبی بعید است.
-
آستانههای احتمالی نارسایی قلبی:
-
<50 سال: ≥۴۵۰
-
۵۰–۷۵ سال: ≥۹۰۰
-
۷۵ سال: ≥۱۸۰۰
-
-
اگر عملکرد کلیه مختل باشد (eGFR<60): آستانه ≈۱۲۰۰ مطرح است.
چه عواملی روی سطح BNP/NT-proBNP اثر میگذارند؟
افزایشدهندهها:
-
نارسایی کلیه (کاهش پاکسازی)، بیماریهای دریچهای، کاردیومیوپاتی، حملات قلبی، فشار خون ریوی یا آمبولی ریه، بیماریهای ریوی شدید، سپسیس.
کاهشدهندهها:
-
چاقی میتواند سطح BNP/NT-proBNP را کمتر از مقدار واقعی نشان دهد.
نکته: در مراحل بسیار ابتدایی نارسایی قلبی یا در بیماریهای خاص قلبی (مثل تنگی میترال یا کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک) ممکن است مقادیر بهطور غیرطبیعی پایین باقی بمانند.
تفاوت BNP و NT-proBNP
-
پایداری: NT-proBNPدر شرایط آزمایشگاهی پایدارتر است.
-
مقیاس عددی: NT-proBNPبهطور طبیعی بالاتر گزارش میشود (۵–۱۰ برابر BNP).
-
کاربرد بالینی: هر دو برای کمک به تشخیص و رد نارسایی قلبی بهکار میروند؛ انتخاب بستگی به نوع آزمایش در دسترس دارد.
سؤالات پرتکرار (FAQ)
۱) آیا یک عدد بالا مساوی نارسایی قلبی است؟
خیر. این نتایج باید در کنار معاینه، شرححال، نوار قلب و اکو بررسی شوند.
۲) اگر نتیجه طبیعی باشد، مطمئن باشم قلبم سالم است؟
در شرایط حاد، مقادیر پایین تقریباً نارسایی قلبی را رد میکنند؛ ولی در چاقی یا بیماریهای خاص ممکن است پایینتر از مقدار واقعی باشند.
۳) آیا نیاز به ناشتا بودن دارم؟
خیر؛ این آزمایش نیازی به ناشتایی ندارد.
۴) آیا میتوان از این تست برای پیگیری درمان استفاده کرد؟
بله، گاهی برای پایش شدت بیماری و پیشآگهی به کار میرود؛ اما استفاده روتین برای تنظیم درمان هنوز بهطور کامل تثبیت نشده است.
۵) اگر عدد بالا باشد چه کنم؟
عدد بالا هشدار است، اما تشخیص قطعی نیست. پزشک بر اساس اکو و تستهای دیگر تصمیم میگیرد.
جمعبندی
BNP و NT-proBNPمارکرهای مهم برای کمک به تشخیص و رد نارسایی قلبی هستند. در تنگینفس حاد: BNP<100 یا NT-proBNP<300 معمولاً نارسایی قلبی را رد میکند.
آستانههای NT-proBNP به سن و عملکرد کلیه وابستهاند. NT-proBNPپایدارتر است و اعداد آن بالاتر از BNP گزارش میشوند؛ دو تست جایگزین مستقیم یکدیگر نیستند.
منابع :
Mayo Clinic – BNP/NT-proBNP Testing
No. 117
۰۴/۰۵