آیا با وجود رژیم غذایی و ورزش منظم، وزنتان تکان نمیخورد؟ این تجربه که به آن استپ وزنی گفته میشود، برای بسیاری از افراد ناامیدکننده است. در چنین شرایطی، تمرکز صرف بر BMI اغلب گمراهکننده است. علم پزشکی نشان میدهد که هورمونها نقش پنهان اما تعیینکنندهای در تنظیم وزن و متابولیسم دارند و اختلال در آنها میتواند مانع کاهش وزن شود؛ حتی اگر کالری را درست بشمارید.
در این مقاله بررسی میکنیم چرا BMI بهتنهایی کافی نیست و کدام آزمایشهای هورمونی و متابولیک میتوانند علت واقعی استپ وزنی را آشکار کنند.
چرا BMI نمیتواند علت استپ وزنی را توضیح دهد؟
BMI فقط نسبت وزن به قد را نشان میدهد و :
- تفاوت بین چربی و عضله را مشخص نمیکند
- تغییرات هورمونی را منعکس نمیکند
- کاهش چربی و افزایش عضله را نادیده میگیرد
به همین دلیل، ممکن است BMI شما ثابت بماند، اما بدنتان درگیر اختلالات هورمونی باشد که جلوی چربیسوزی را میگیرند.
نقش هورمونها در توقف کاهش وزن
هورمونها پیامرسانهای شیمیایی بدن هستند که متابولیسم، اشتها، ذخیره چربی و مصرف انرژی را تنظیم میکنند. حتی اختلالات خفیف هورمونی میتوانند باعث:
- کاهش متابولیسم پایه
- افزایش اشتها یا خستگی
- ذخیره چربی، بهویژه در ناحیه شکم
شوند؛ بدون اینکه الزاماً BMI شما بالا برود.
مهمترین آزمایشهای هورمونی در استپ وزنی
۱. تیروئید (TSH و Free T4)
- کمکاری تیروئید باعث کاهش متابولیسم میشود
- حتی کمکاری خفیف یا «مرزی» میتواند کاهش وزن را متوقف کند
📌 TSH نرمال همیشه بهمعنای عملکرد ایدهآل تیروئید نیست و تفسیر همزمان Free T4 اهمیت دارد.
۲. انسولین و قند خون (FBS، HbA1c)
- مقاومت به انسولین یکی از شایعترین علل استپ وزنی است
- انسولین بالا مانع چربیسوزی میشود، حتی با رژیم کمکالری
✅ HbA1c میتواند افزایش مزمن قند خون پنهان را نشان دهد.
۳. کورتیزول؛ هورمون استرس
- استرس مزمن باعث افزایش کورتیزول میشود
- کورتیزول بالا با چربی شکمی و توقف کاهش وزن ارتباط مستقیم دارد
علائم شایع:
- خستگی
- خواب بیکیفیت
- ولع به شیرینی
۴. ویتامین D
- کمبود ویتامین D با افزایش چربی بدن و کاهش حساسیت به انسولین مرتبط است
- سطح پایین آن میتواند روند کاهش وزن را کند کند
📌 اصلاح ویتامین D اغلب باعث بهبود پاسخ بدن به رژیم میشود.
۵. هورمونهای جنسی (در صورت نیاز)
در برخی افراد، بهویژه زنان:
- اختلال در استروژن یا پروژسترون
- یا سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)
میتواند باعث افزایش وزن یا استپ وزنی شود، حتی با BMI نرمال.
آزمایشهای مکمل برای بررسی استپ وزنی
علاوه بر هورمونها، این تستها نیز کمککنندهاند:
- پروفایل چربی (LDL، HDL، تریگلیسرید)
- ALT و AST برای بررسی کبد چرب
- CRP در صورت شک به التهاب مزمن
جمعبندی
استپ وزنی همیشه به «کمکاری شما» ربط ندارد
BMI نمیتواند اختلالات هورمونی را نشان دهد
آزمایشهای هدفمند، علت واقعی توقف کاهش وزن را مشخص میکنند
اگر مدتهاست وزنتان کاهش پیدا نمیکند، بهجای تغییر مداوم رژیم، به بدنتان گوش دهید و آزمایش بدهید؛ گاهی پاسخ در هورمونها پنهان است، نه در ترازو.
سوالات پرتکرار (FAQ)
آیا با BMI نرمال هم ممکن است مشکل هورمونی داشته باشم؟
بله. بسیاری از اختلالات هورمونی بدون افزایش BMI رخ میدهند.
اولین آزمایش پیشنهادی برای استپ وزنی چیست؟
معمولاً TSH، HbA1c و پروفایل چربی نقطه شروع مناسبی هستند.
آیا اصلاح هورمونها واقعاً به کاهش وزن کمک میکند؟
در اغلب موارد، بله؛ زیرا متابولیسم بدن به حالت طبیعی بازمیگردد.
منابع:
- CDC – Hormones, Weight & Metabolism
- Mayo Clinic – Thyroid, Cortisol & Weight
No.38
۰۴/۱۱
