فریتین (Ferritin) برای بسیاری از مردم و حتی بعضی بیماران، فقط یک شاخص ساده برای بررسی ذخایر آهن بدن است. اما در پزشکی مدرن، فریتین مفهومی فراتر از آهن دارد.
واقعیت مهم این است که فریتین یک مارکر التهابی مهم محسوب میشود و افزایش آن همیشه به معنی «آهن بالا» نیست. در بسیاری از بیماریهای التهابی، عفونی و مزمن، فریتین افزایش مییابد، حتی زمانی که بدن دچار کمبود واقعی آهن است.
در این مقاله بهطور علمی و قابلفهم بررسی میکنیم:
- فریتین دقیقاً چیست
- چرا فریتین در التهاب بالا میرود
- چه زمانی فریتین بالا نشانه آهن نیست
- چگونه باید فریتین را درست تفسیر کرد
فریتین چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
فریتین یک پروتئین ذخیرهکننده آهن است که بیشتر در:
- کبد
- طحال
- مغز استخوان
- سلولهای ایمنی
وجود دارد و مقدار کمی از آن وارد خون میشود.
✅ سطح فریتین خون معمولاً نمایانگر ذخیره آهن بدن است،
اما این قاعده همیشه صادق نیست.
چرا فریتین یک مارکر التهابی محسوب میشود؟
فریتین جزو پروتئینهای فاز حاد (Acute Phase Reactants) است؛ یعنی در شرایط التهاب، بدن بهطور فعال تولید آن را افزایش میدهد.
دلایل افزایش فریتین در التهاب
- فعال شدن سیستم ایمنی
- آزاد شدن سایتوکاینها (مانند اینترلوکین-۶)
- تلاش بدن برای محدود کردن دسترسی میکروبها به آهن
در این شرایط، فریتین بالا میرود حتی اگر آهن بدن کافی یا پایین باشد.
شرایطی که فریتین بالا است اما آهن بالا نیست
۱. عفونتها
- عفونتهای باکتریایی
- عفونتهای ویروسی
- عفونتهای مزمن
فریتین بهعنوان بخشی از پاسخ ایمنی افزایش مییابد.
۲. بیماریهای التهابی و خودایمنی
- آرتریت روماتوئید
- لوپوس
- بیماریهای التهابی روده
التهاب مزمن باعث افزایش پایدار فریتین میشود.
۳. بیماریهای مزمن
- بیماری مزمن کلیه
- بیماریهای مزمن کبدی
- نارسایی قلبی
۴. چاقی و سندرم متابولیک
- التهاب خفیف ولی مزمن
- افزایش فریتین بدون اضافهبار آهن
۵. بدخیمیها (غیر اختصاصی)
- فریتین ممکن است بالا برود
- اما بهتنهایی مارکر تشخیصی سرطان نیست
کمخونی التهابی؛ فریتین بالا با آهن پایین
یکی از مهمترین نکات بالینی:
✅ در کمخونی ناشی از التهاب:
- فریتین: نرمال یا بالا
- آهن سرم: پایین
- TIBC: پایین یا نرمال
این وضعیت با کمخونی فقر آهن واقعی متفاوت است و درمان آن نیز فرق دارد.
چه آزمایشهایی باید همراه فریتین بررسی شوند؟
برای تفسیر صحیح فریتین، بررسی همزمان موارد زیر ضروری است:
- آهن سرم
- TIBC یا Transferrin
- درصد اشباع ترانسفرین
- CRP یا ESR
- شرح حال و علائم بالینی
✅ تفسیر فریتین بهتنهایی گمراهکننده است.
چه زمانی فریتین بالا واقعاً نشاندهنده آهن بالا است؟
- همراه با:
- آهن سرم بالا
- اشباع ترانسفرین بالا
- در بیماریهایی مانند:
- هموکروماتوز
- دریافت مکرر خون
- مصرف بیش از حد مکمل آهن
سؤالات متداول (FAQ)
آیا فریتین بالا همیشه خطرناک است؟
خیر. در بسیاری موارد نشاندهنده التهاب یا عفونت است، نه اضافهبار آهن.
آیا ممکن است فریتین بالا باشد ولی کمخونی داشته باشم؟
بله، در کمخونی التهابی این وضعیت شایع است.
آیا با فریتین بالا باید مصرف آهن را قطع کرد؟
نه لزوماً. تصمیمگیری فقط با بررسی کامل آزمایشها انجام میشود.
آیا فریتین یک مارکر التهابی قابل اعتماد است؟
بله، اما باید همراه CRP و سایر شاخصها تفسیر شود.
جمعبندی
فریتین فقط یک شاخص ذخیره آهن نیست؛ بلکه یک مارکر مهم التهاب است. افزایش فریتین همیشه به معنی آهن بالا یا اضافهبار آهن نیست همچنین تفسیر صحیح فریتین نیازمند بررسی همزمان آهن، مارکرهای التهابی و وضعیت بالینی بیمار است.
در صورت مشاهده فریتین غیرطبیعی، خوددرمانی یا قطع مکمل بدون نظر پزشک توصیه نمیشود؛ چون علت افزایش فریتین میتواند کاملاً غیرمرتبط با آهن باشد.
منابع :
-
لَبتستآنلاین – Ferritin
-
کلینیک کلیولند – Ferritin Blood Test
https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/17820-ferritin-blood-test
No. 5
۰۴/۱۱