آزمایش باسیتراسین یک تست فنوتیپی ساده و کمهزینه در میکروبشناسی است که برای:
-
شناسایی احتمالی استرپتوکوک گروه A (Streptococcus pyogenes) از سایر بتاهمولیتیکها
-
افتراق مایکروکوکوس از استافیلوکوکوس
به کار میرود.
این تست امروزه بیشتر نقش غربالگری و تأییدی دارد و به تنهایی معیار تشخیص بالینی نیست. در تشخیص گلودرد استرپتوکوکی، استفاده از RADT (تست آنتیژن سریع) یا کشت حلق استاندارد عمل است
اصل علمی تست
باسیتراسین یک آنتیبیوتیک است که سنتز دیوارهٔ سلولی را مهار میکند. در روش کلاسیک، یک دیسک ۰٫۰۴ واحد باسیتراسین (Taxo A) روی محیط آگار خوندار قرار داده میشود.
-
نتیجه مثبت (حساسیت): ایجاد هاله عدم رشد اطراف دیسک → بیشتر به نفع GAS یا مایکروکوکوس.
-
نتیجه منفی (مقاومت): رشد بدون تغییر اطراف دیسک → بیشتر به نفع گروههای B، C، G یا استافیلوکوکها.
موارد کاربرد
-
غربالگری کلنیهای بتاهمولیتیک مشکوک به GAS در آزمایشگاه.
-
افتراق سریع بین مایکروکوکوس (معمولاً حساس) و استافیلوکوکوس (معمولاً مقاوم).
-
نه برای استفاده مستقیم در بیمار؛ در بالین، معیار تشخیص گلودرد استرپتوکوکی RADT یا کشت حلق است
روش انجام تست
-
کلنی تازه (۱۸–۲۴ ساعته) روی آگار خوندار (SBA) کشت داده میشود.
-
یک دیسک ۰٫۰۴ واحد باسیتراسین روی محیط گذاشته میشود.
-
پس از ۱۸–۲۴ ساعت انکوباسیون، هاله مهاری قرائت میشود.
-
تفسیر نتیجه باید همیشه همراه با تستهای دیگر (مثل PYR) انجام شود.
تفسیر نتایج
-
GAS (S. pyogenes): حساس به باسیتراسین + PYR مثبت → احتمال بالا.
-
مایکروکوکوس: کاتالاز مثبت + حساس به باسیتراسین → مطرح میشود.
-
استافیلوکوکوس: کاتالاز مثبت + مقاومت به باسیتراسین → مطرح میشود.
-
یادآوری: برای تشخیص بالینی گلودرد، باسیتراسین کافی نیست و باید از RADT یا کشت حلق استفاده شود.
محدودیتها
-
ویژگی محدود: برخی بتاهمولیتیکهای غیرگروه A هم ممکن است حساس باشند.
-
استثنا: برخی ایزولههای نادر GAS میتوانند مقاوم باشند.
-
خطاهای فنی: دیسک نامناسب، کشت کهنه یا قرائت نادرست باعث نتایج غلط میشود.
-
نتیجه باید در کنار تستهای تأییدی مثل PYR، لاتکس یا روشهای مولکولی تفسیر شود
مقایسه با روشهای جایگزین
-
PYR: اختصاصیتر از باسیتراسین برای GAS.
-
RADT: تست سریع با اختصاصیت بالا (نتیجه مثبت معادل تشخیص).
-
کشت حلق: استاندارد طلایی در تشخیص گلودرد استرپتوکوکی
نکات مهم
-
تست باسیتراسین روی باکتری جداشده در آزمایشگاه انجام میشود، نه مستقیماً روی نمونهٔ شما.
-
برای گلودرد استرپتوکوکی، پزشک از تست سریع (RADT) یا کشت حلق استفاده میکند.
-
نتیجه باسیتراسین بهطور مستقیم در تصمیمگیری بالینی بیمار کاربردی ندارد.
پرسشهای پرتکرار (FAQ)
۱) آیا هنوز برای تشخیص گلودرد از تست باسیتراسین استفاده میشود؟
خیر؛ روش استاندارد RADT یا کشت حلق است.
۲) اگر یک ایزوله به باسیتراسین حساس باشد یعنی قطعاً GAS است؟
خیر؛ باید با تستهای دیگر (PYR یا مولکولی) تأیید شود.
۳) چه دیسکی باید استفاده شود؟
دیسک استاندارد ۰٫۰۴ واحد باسیتراسین (Taxo A) روی آگار خوندار.
۴) این تست چگونه بین استافیلوکوکوس و مایکروکوکوس فرق میگذارد؟
مایکروکوکوس معمولاً حساس است؛ استافیلوکوکوس مقاوم. تأیید نهایی با تستهای تکمیلی انجام میشود.
جمعبندی
آزمایش باسیتراسین ابزاری سریع و اقتصادی برای شناسایی احتمالی استرپتوکوک گروه A و افتراق مایکروکوکوس از استافیلوکوکوس است. با این حال به دلیل محدودیتهای اختصاصیت و حساسیت، باید در کنار تستهای دقیقتر (PYR، RADT، کشت) به کار رود. در تشخیص بالینی گلودرد استرپتوکوکی، استاندارد عمل همچنان RADT و کشت حلق طبق توصیههای CDC است.
منبع :
CDC – Group A Strep Throat Diagnosis
No. 114
۰۴/۰۵