آلودگی به انگل کرمک (Enterobius vermicularis) یکی از شایعترین عفونتهای انگلی در کودکان و حتی بزرگسالان است. این انگل معمولاً باعث خارش شدید اطراف مقعد، بهویژه در شب میشود. برای تشخیص دقیق این عفونت، پزشک ممکن است آزمایش انگل کرمک را درخواست کند. انجام صحیح دستورالعمل تهیه نمونه نقش بسیار مهمی در افزایش دقت نتیجه آزمایش دارد. در این مقاله با روش صحیح تهیه نمونه برای آزمایش مدفوع یا تست کرمک آشنا میشویم.
انگل کرمک چیست و چرا باید آزمایش انجام داد؟
کرمک (Pinworm) نوعی انگل رودهای کوچک و سفیدرنگ است که بیشتر در کودکان دیده میشود اما میتواند بزرگسالان را نیز مبتلا کند. این انگل در روده زندگی میکند و شبها برای تخمگذاری به اطراف مقعد میآید.
علائم شایع آلودگی به کرمک
- خارش شدید اطراف مقعد بهخصوص در شب
- بیقراری و اختلال خواب در کودکان
- تحریکپذیری یا بیخوابی
- گاهی درد شکم یا تهوع خفیف
از آنجا که تخمهای کرمک معمولاً در مدفوع به مقدار زیاد دیده نمیشوند، پزشکان اغلب آزمایش نوار چسب یا تست گراهام (Graham Test / Tape Test) را برای تشخیص توصیه میکنند.
آزمایش کرمک چگونه انجام میشود؟
آزمایش کرمک معمولاً با استفاده از نوار چسب شفاف انجام میشود. در این روش، نمونه از پوست اطراف مقعد گرفته میشود تا تخمهای انگل زیر میکروسکوپ بررسی شوند.
این آزمایش در آزمایشگاهها ممکن است با عنوانهای زیر ثبت شود:
- Pinworm Test
- Graham Test
- Tape Test for Enterobius vermicularis
دستورالعمل تهیه نمونه برای آزمایش کرمک
برای اینکه نتیجه آزمایش دقیق باشد، رعایت مراحل زیر ضروری است.
۱. بهترین زمان نمونهگیری
نمونه باید صبح زود، بلافاصله پس از بیدار شدن از خواب تهیه شود.
نکته مهم:
- قبل از رفتن به دستشویی
- قبل از حمام کردن
- قبل از شستوشوی ناحیه مقعد
زیرا در طول شب تخمهای انگل در اطراف مقعد قرار میگیرند.
۲. روش جمعآوری نمونه
مراحل زیر را انجام دهید:
- یک نوار چسب شفاف تهیه کنید.
- نوار چسب را به آرامی روی پوست اطراف مقعد فشار دهید.
- سپس نوار چسب را روی یک لام شیشهای تمیز یا ظرف مخصوص آزمایشگاه بچسبانید.
- نمونه را در کوتاهترین زمان ممکن به آزمایشگاه تحویل دهید.
در بسیاری از آزمایشگاهها کیت مخصوص نمونهگیری کرمک در اختیار بیمار قرار داده میشود.
۳. تعداد نمونههای مورد نیاز
گاهی پزشک توصیه میکند نمونهگیری در ۳ روز متوالی انجام شود.
دلیل این کار این است که:
- تخمگذاری انگل ممکن است هر شب اتفاق نیفتد
- نمونههای چندروزه احتمال تشخیص را افزایش میدهند
آزمایش مدفوع برای انگلها (Stool Examination)
در کنار تست کرمک، ممکن است پزشک آزمایش مدفوع از نظر انگل و تخم انگل را نیز درخواست کند.
نام این آزمایش در آزمایشگاه:
آزمایش مدفوع از نظر انگل (Stool Examination for Ova and Parasites – O&P)
در این آزمایش، نمونه مدفوع زیر میکروسکوپ بررسی میشود تا وجود انگلها یا تخم آنها مشخص شود.
تفسیر ساده نتایج
- نتیجه منفی: تخم یا انگل مشاهده نشده است.
- نتیجه مثبت: وجود تخم یا خود انگل تأیید میشود و درمان دارویی لازم است.
چگونه از ابتلا به کرمک پیشگیری کنیم؟
رعایت برخی نکات ساده به کاهش انتقال این انگل کمک میکند:
- شستن مرتب دستها با آب و صابون
- کوتاه نگه داشتن ناخنها
- شستن روزانه لباس زیر
- تعویض مرتب ملحفه و رختخواب
- جلوگیری از خاراندن ناحیه مقعد
- شستوشوی دستها بعد از دستشویی و قبل از غذا
در صورت ابتلای یک فرد در خانواده، ممکن است پزشک درمان همزمان همه اعضای خانواده را توصیه کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر مراجعه به پزشک ضروری است:
- خارش شدید و مداوم اطراف مقعد
- بیخوابی یا بیقراری در کودکان
- مشاهده کرمهای کوچک سفید در مدفوع
- تداوم علائم پس از درمان
پزشک ممکن است برای تأیید تشخیص، آزمایش کرمک یا آزمایش مدفوع از نظر انگل را تجویز کند.
سوالات متداول
۱. آیا آزمایش کرمک همان آزمایش مدفوع است؟
خیر. آزمایش کرمک معمولاً با نوار چسب اطراف مقعد انجام میشود، زیرا تخمهای این انگل بیشتر در این ناحیه دیده میشوند.
۲. آیا قبل از نمونهگیری باید حمام کرد؟
خیر. حمام یا شستوشوی ناحیه مقعد قبل از نمونهگیری ممکن است تخمهای انگل را از بین ببرد و نتیجه آزمایش را منفی کاذب کند.
۳. آیا بزرگسالان هم ممکن است به کرمک مبتلا شوند؟
بله. اگرچه این عفونت در کودکان شایعتر است، اما بزرگسالان نیز میتوانند در تماس با فرد آلوده به آن مبتلا شوند.
جمعبندی
آزمایش کرمک یکی از روشهای ساده و دقیق برای تشخیص آلودگی به انگل Enterobius vermicularis است. تهیه صحیح نمونه، بهویژه صبح زود قبل از شستوشو یا دفع مدفوع، نقش مهمی در افزایش دقت نتیجه دارد. در صورت وجود خارش شبانه یا علائم مشکوک، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش میتواند به تشخیص سریع و درمان مؤثر کمک کند.
منابع
- CDC – Parasites: Enterobiasis (Pinworm Infection)
- وزارت بهداشت ایران – راهنمای بیماریهای انگلی رودهای
No.27
05/03