دوران بارداری با آزمایش‌ها و مراقبت‌های متعددی همراه است. برخی از این بررسی‌ها برای ارزیابی سلامت مادر انجام می‌شوند؛ درحالی‌که هدف بعضی دیگر، محافظت از نوزاد هنگام تولد است.
آزمایش GBS در بارداری یکی از بررسی‌های مهم هفته‌های پایانی بارداری است. این آزمایش وجود نوعی باکتری را شناسایی می‌کند که معمولاً برای مادر بی‌خطر است، اما گاهی می‌تواند سلامت نوزاد را تهدید کند.
آزمایش GBS در بارداری چیست؟
آزمایش GBS یا Group B Streptococcus Test برای شناسایی باکتری استرپتوکوک گروه B انجام می‌شود.
نام علمی این باکتری Streptococcus agalactiae است.GBS ممکن است به‌طور طبیعی در دستگاه گوارش و ناحیه تناسلی افراد سالم وجود داشته باشد.بیشتر زنان حامل این باکتری هیچ علامتی ندارند و حتی از وجود آن آگاه نیستند.وجود GBS در بدن لزوماً به معنای عفونت فعال نیست. بااین‌حال، این باکتری ممکن است هنگام زایمان از مادر به نوزاد منتقل شود.
چرا آزمایش GBS برای سلامت نوزاد اهمیت دارد؟
سیستم ایمنی نوزاد هنوز به‌طور کامل تکامل نیافته است. به همین دلیل، بعضی باکتری‌ها می‌توانند عفونت‌های جدی ایجاد کنند.
استرپتوکوک گروه B از عوامل مهم عفونت‌های شدید دوران نوزادی است.
عوارض احتمالی آن عبارت‌اند از:
- عفونت خون یا باکتریمی (Bacteremia)
- عفونت ریه یا پنومونی (Pneumonia)
- مننژیت (Meningitis)، یعنی التهاب پرده‌های اطراف مغز و نخاع
عفونت زودرس GBS معمولاً طی شش روز نخست زندگی ظاهر می‌شود.
نکته مهم: مثبت بودن آزمایش مادر به معنای بیمار شدن قطعی نوزاد نیست. بیشتر نوزادان مادران حامل GBS به بیماری مبتلا نمی‌شوند.
آزمایش GBS در چه هفته‌ای از بارداری انجام می‌شود؟
طبق توصیه CDC، غربالگری GBS در هفته ۳۶ یا ۳۷ بارداری انجام می‌شود.
این زمان به دلیل نزدیک بودن به زایمان انتخاب شده است.
مقدار باکتری ممکن است در طول بارداری تغییر کند. بنابراین، نتیجه آزمایشی که ماه‌ها قبل انجام شده، لزوماً وضعیت مادر هنگام زایمان را نشان نمی‌دهد.
غربالگری معمولاً در هر بارداری تکرار می‌شود؛ حتی اگر نتیجه بارداری قبلی منفی بوده باشد.
زمان دقیق آزمایش باید مطابق نظر متخصص زنان و دستورالعمل‌های مراقبت بارداری تعیین شود.
آزمایش GBS چگونه انجام می‌شود؟
روش معمول غربالگری، کشت استرپتوکوک گروه B (GBS Culture) است.
نمونه‌گیری با یک سواب استریل از قسمت پایینی واژن و ناحیه راست‌روده انجام می‌شود.
نمونه برای بررسی وجود باکتری به آزمایشگاه ارسال خواهد شد.
این روش معمولاً سریع است و درد قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند.
برای انجام آزمایش GBS نیازی به ناشتایی نیست.
در بعضی شرایط، روش‌های مولکولی مانند آزمایش PCR نیز کاربرد دارند؛ اما کشت واژینال و رکتال، روش رایج غربالگری دوران بارداری است.
تفسیر نتیجه آزمایش GBS چگونه است؟
نتیجه GBS مثبت (Positive)
نتیجه مثبت یعنی باکتری استرپتوکوک گروه B در نمونه شناسایی شده است.
این وضعیت معمولاً به معنای حامل بودن باکتری (Colonization) است، نه ابتلا به یک بیماری خطرناک.
در بیشتر موارد، پزشک برای کاهش احتمال انتقال باکتری به نوزاد، هنگام زایمان آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کند.
نتیجه GBS منفی (Negative)
نتیجه منفی یعنی باکتری در نمونه بررسی‌شده شناسایی نشده است.
در این حالت، معمولاً آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه اختصاصی GBS ضروری نیست؛ مگر اینکه شرایط پزشکی دیگری وجود داشته باشد.
نتیجه باید همراه با سابقه بارداری و عوامل خطر بررسی شود.
اگر آزمایش GBS مثبت باشد، چه درمانی لازم است؟
مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه، تجویز آنتی‌بیوتیک داخل‌وریدی هنگام زایمان است.
پنی‌سیلین و آمپی‌سیلین از داروهای رایج برای این منظور هستند.
در صورت حساسیت به پنی‌سیلین، پزشک داروی مناسب دیگری انتخاب می‌کند.
مصرف آنتی‌بیوتیک خوراکی پیش از زایمان، روش مؤثری برای از بین بردن حامل بودن GBS نیست. زیرا باکتری ممکن است دوباره رشد کند.
البته اگر مادر به عفونت ادراری ناشی از GBS مبتلا باشد، درمان آن در دوران بارداری ضروری است. این افراد معمولاً هنگام زایمان نیز به آنتی‌بیوتیک پیشگیرانه نیاز دارند.
چه عواملی خطر عفونت GBS در نوزاد را افزایش می‌دهند؟
برخی شرایط احتمال ابتلای نوزاد را بیشتر می‌کنند:
- مثبت بودن غربالگری GBS مادر
- زایمان پیش از هفته ۳۷ بارداری
- گذشت ۱۸ ساعت یا بیشتر از پارگی کیسه آب
- تب مادر هنگام زایمان
- سابقه تولد نوزاد مبتلا به بیماری GBS
اطلاع‌دادن این موارد به تیم درمان اهمیت زیادی دارد.
در سزارین برنامه‌ریزی‌شده، اگر زایمان هنوز شروع نشده و کیسه آب سالم باشد، معمولاً آنتی‌بیوتیک اختصاصی پیشگیری از GBS ضروری نیست.
آیا می‌توان از عفونت GBS پیشگیری کرد؟
در حال حاضر، واکسن تأییدشده‌ای برای پیشگیری از بیماری GBS وجود ندارد.
غربالگری در زمان مناسب و دریافت آنتی‌بیوتیک هنگام زایمان، مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از عفونت زودرس نوزاد هستند.
تغذیه سالم و مراقبت‌های معمول بارداری برای سلامت عمومی اهمیت دارند؛ اما رژیم غذایی مشخصی برای حذف GBS اثبات نشده است.
از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا شست‌وشوهای واژینال برای از بین بردن باکتری خودداری کنید.
چه زمانی مراجعه فوری ضروری است؟
اگر مادر باردار دچار تب، پارگی کیسه آب یا شروع دردهای زایمانی شود، باید طبق دستور تیم مامایی به مرکز درمانی مراجعه کند.
پس از تولد نیز علائمی مانند بی‌حالی غیرعادی، مشکل در شیر خوردن، اختلال تنفس یا تغییر رنگ پوست نوزاد نیازمند بررسی فوری هستند.
عفونت GBS در نوزاد ممکن است به‌سرعت پیشرفت کند؛ بنابراین، نباید مراجعه پزشکی به تأخیر بیفتد.
سوالات متداول درباره آزمایش GBS در بارداری
۱. آیا مثبت بودن آزمایش GBS برای جنین خطرناک است؟
نتیجه مثبت به معنای ابتلای جنین نیست؛ اما احتمال انتقال باکتری هنگام زایمان وجود دارد. دریافت آنتی‌بیوتیک مناسب این خطر را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.
۲. آیا آزمایش GBS به ناشتایی نیاز دارد؟
خیر. این آزمایش معمولاً با نمونه‌گیری از واژن و راست‌روده انجام می‌شود و به ناشتایی نیاز ندارد.
۳. آیا در صورت سزارین هم آزمایش GBS لازم است؟
بله. غربالگری حتی در صورت برنامه‌ریزی برای سزارین توصیه می‌شود؛ زیرا ممکن است دردهای زایمانی یا پارگی کیسه آب پیش از جراحی آغاز شوند.
جمع‌بندی
آزمایش GBS در بارداری یکی از بررسی‌های مهم برای محافظت از سلامت نوزاد است. این آزمایش معمولاً در هفته‌های ۳۶ تا ۳۷ انجام می‌شود و وجود باکتری استرپتوکوک گروه B را مشخص می‌کند. مثبت بودن نتیجه به معنای بیماری مادر یا ابتلای قطعی نوزاد نیست. با غربالگری به‌موقع و دریافت آنتی‌بیوتیک در شرایط لازم، می‌توان خطر عفونت زودرس نوزادی را به میزان قابل‌توجهی کاهش داد.
منابع
1. CDC – Screening for Group B Strep Bacteria
راهنمای رسمی غربالگری GBS در دوران بارداری، زمان مناسب آزمایش و روش نمونه‌گیری.
2. MedlinePlus – Strep B Test
کتابخانه ملی پزشکی آمریکا؛ نحوه انجام آزمایش، تفسیر نتایج و کاربرد غربالگری در دوران بارداری.
No.84
05/07
