وقتی کودک یا یکی از اعضای خانواده با گلودرد شدید، تب و لکه‌های سفید روی لوزه‌ها بیمار می‌شود، اولین نگرانی معمولاً نیاز به آنتی‌بیوتیک است.
اما آیا هر گلودرد چرکی نشانه عفونت باکتریایی است؟
واقعیت این است که بسیاری از گلودردها منشأ ویروسی دارند. تست سریع استرپتوکوک یکی از روش‌هایی است که به تشخیص عفونت باکتریایی و انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند.
آیا گلودرد چرکی همیشه باکتریایی است؟
خیر. گلودرد چرکی اصطلاحی رایج برای التهاب گلو همراه با لکه‌های سفید یا ترشحات روی لوزه‌هاست.
این ظاهر ممکن است در عفونت‌های ویروسی و باکتریایی مشاهده شود.ویروس‌ها شایع‌ترین علت گلودرد هستند. یکی از مهم‌ترین عوامل باکتریایی نیز استرپتوکوک گروه A با نام علمی Streptococcus pyogenes است.
طبق CDC، حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد گلودردهای کودکان و ۵ تا ۱۵ درصد موارد بزرگسالان ناشی از این باکتری هستند.
بنابراین، مشاهده لکه‌های سفید روی لوزه‌ها به‌تنهایی دلیل کافی برای تجویز آنتی‌بیوتیک نیست.
تفاوت گلودرد ویروسی و استرپتوکوکی چیست؟
علائم می‌توانند در تشخیص اولیه کمک‌کننده باشند، اما همیشه نتیجه قطعی نمی‌دهند.
نشانه‌های گلودرد استرپتوکوکی
این عفونت معمولاً با شروع ناگهانی گلودرد همراه است.
تب، درد هنگام بلع، تورم غدد لنفاوی جلوی گردن و قرمزی لوزه‌ها از نشانه‌های رایج هستند.
گاهی لکه‌های سفید روی لوزه‌ها یا نقاط قرمز کوچک در سقف دهان نیز دیده می‌شوند.
نشانه‌های گلودرد ویروسی
اگر گلودرد همراه با سرفه، آبریزش بینی، گرفتگی صدا یا التهاب چشم باشد، احتمال عفونت ویروسی بیشتر است.
بااین‌حال، تنها بر اساس علائم نمی‌توان تمام موارد باکتریایی را از ویروسی تشخیص داد. [۱]
تست سریع استرپتوکوک چیست؟
تست سریع استرپتوکوک (Rapid Strep Test) آزمایشی برای شناسایی عفونت گلو ناشی از استرپتوکوک گروه A است.
رایج‌ترین نوع آن، آزمایش سریع آنتی‌ژن یا Rapid Antigen Detection Test (RADT) نام دارد.
این آزمایش مواد اختصاصی مرتبط با باکتری را در نمونه ترشحات گلو شناسایی می‌کند.
مهم‌ترین مزیت آن، آماده‌شدن سریع نتیجه است. پاسخ معمولاً طی ۱۰ تا ۲۰ دقیقه مشخص می‌شود.
به همین دلیل، پزشک می‌تواند درباره ضرورت درمان با آنتی‌بیوتیک سریع‌تر تصمیم بگیرد.
تست سریع استرپتوکوک چگونه انجام می‌شود؟
نمونه‌گیری ساده است و معمولاً به ناشتایی نیاز ندارد.فرد دهان خود را باز می‌کند. سپس پزشک یا فرد آموزش‌دیده با یک سواب استریل، نمونه‌ای از سطح لوزه‌ها و قسمت انتهایی گلو تهیه می‌کند.این کار ممکن است برای چند ثانیه احساس تهوع یا ناراحتی ایجاد کند.
نمونه برای انجام آزمایش سریع استفاده می‌شود. در بعضی شرایط، کشت گلو نیز درخواست خواهد شد.
تفسیر نتیجه تست سریع استرپتوکوک
نتیجه مثبت چه معنایی دارد؟
نتیجه مثبت معمولاً نشان‌دهنده وجود استرپتوکوک گروه A است.
در فرد دارای علائم سازگار، این نتیجه عفونت استرپتوکوکی را تأیید می‌کند و پزشک معمولاً آنتی‌بیوتیک تجویز خواهد کرد.
نتیجه منفی چه معنایی دارد؟
نتیجه منفی یعنی آنتی‌ژن باکتری در نمونه شناسایی نشده است.
بااین‌حال، آزمایش سریع ممکن است بعضی عفونت‌ها را تشخیص ندهد.
طبق توصیه CDC، در کودکان علامت‌دار سه‌ساله و بالاتر، نتیجه منفی تست سریع آنتی‌ژن باید با کشت گلو پیگیری شود.
در بزرگسالان، انجام کشت پس از نتیجه منفی معمولاً ضروری نیست.
تفاوت تست سریع استرپتوکوک و کشت گلو چیست؟
کشت گلو (Throat Culture) با بررسی رشد باکتری در محیط آزمایشگاهی انجام می‌شود.
این روش می‌تواند مواردی را شناسایی کند که آزمایش سریع آنتی‌ژن تشخیص نداده است.البته پاسخ کشت معمولاً طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت آماده می‌شود.
در مقابل، تست سریع نتیجه زودتری ارائه می‌دهد و پزشک با توجه به سن بیمار، علائم و نتیجه آزمایش اولیه، روش مناسب را انتخاب می‌کند.
چه زمانی گلودرد به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد؟
اگر عفونت استرپتوکوکی تأیید شود، درمان آنتی‌بیوتیکی ضروری است.
این درمان مدت علائم و احتمال انتقال بیماری را کاهش می‌دهد. همچنین خطر بعضی عوارض مانند تب روماتیسمی را کمتر می‌کند.
پنی‌سیلین و آموکسی‌سیلین از داروهای رایج برای درمان این عفونت هستند.
اما آنتی‌بیوتیک برای گلودرد ویروسی مؤثر نیست.
مصرف غیرضروری این داروها می‌تواند عوارض ایجاد کند و به افزایش مقاومت آنتی‌بیوتیکی منجر شود.
چگونه علائم گلودرد را کاهش دهیم؟
استراحت کافی، نوشیدن مایعات و مصرف غذاهای نرم می‌تواند تحمل علائم را آسان‌تر کند.
غرغره آب‌نمک ولرم برای بزرگسالان و کودکانی که توانایی غرغره ایمن دارند، کمک‌کننده است.
داروهای تب‌بر یا مسکن مناسب نیز با نظر پزشک یا داروساز قابل‌استفاده هستند.
برای پیشگیری از انتقال عفونت، شست‌وشوی دست‌ها و خودداری از استفاده مشترک از لیوان و ظروف اهمیت دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
گلودرد شدید همراه با تب، لکه‌های سفید روی لوزه‌ها یا تورم دردناک غدد گردن نیازمند بررسی است.
اگر علائم ادامه پیدا کنند یا پس از درمان بهبود نیابند، ارزیابی مجدد ضروری است.
تنگی نفس، ناتوانی در بلع، آبریزش غیرعادی دهان یا تورم شدید گلو از علائم هشداردهنده هستند و به مراجعه فوری نیاز دارند.
سوالات متداول
۱. آیا لکه‌های سفید روی لوزه‌ها همیشه نشانه عفونت باکتریایی است؟
خیر. بعضی عفونت‌های ویروسی نیز لکه‌های سفید ایجاد می‌کنند. معاینه و در صورت نیاز آزمایش، به تشخیص علت کمک می‌کند.
۲. آیا تست سریع استرپتوکوک منفی می‌تواند اشتباه باشد؟
بله. نتیجه منفی کاذب امکان‌پذیر است. به همین دلیل، در کودکان علامت‌دار سه‌ساله و بالاتر معمولاً کشت گلو پس از نتیجه منفی RADT توصیه می‌شود.
۳. آیا برای انجام تست سریع استرپتوکوک باید ناشتا باشیم؟
خیر. این آزمایش معمولاً به ناشتایی نیاز ندارد و با نمونه‌گیری از انتهای گلو انجام می‌شود.
جمع‌بندی
گلودرد همراه با لکه‌های سفید همیشه به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارد؛ زیرا عامل آن ممکن است ویروسی باشد. تست سریع استرپتوکوک به شناسایی عفونت باکتریایی گروه A کمک می‌کند و در صورت نیاز با کشت گلو تکمیل می‌شود. تشخیص صحیح از مصرف غیرضروری آنتی‌بیوتیک جلوگیری می‌کند و احتمال بروز عوارض را کاهش می‌دهد. مراجعه به‌موقع و رعایت توصیه‌های درمانی، بهترین راه مدیریت گلودرد است.
منابع
۱. CDC – Clinical Guidance for Group A Streptococcal Pharyngitis
راهنمای تشخیص گلودرد استرپتوکوکی، تفاوت علائم ویروسی و باکتریایی، ضرورت آزمایش و درمان آنتی‌بیوتیکی.
۲. Mayo Clinic – Tonsillitis: Symptoms and Causes
بررسی التهاب لوزه‌ها، لکه‌های سفید، علل ویروسی و باکتریایی و علائم هشداردهنده.
No.78
05/07
