بیماری دست، پا و دهان یا Hand, Foot and Mouth Disease (HFMD) یک عفونت ویروسی شایع و بسیار مسری است که بیشتر در کودکان زیر 5 سال دیده میشود، اما بزرگسالان نیز میتوانند به آن مبتلا شوند. این بیماری معمولاً خفیف است و اغلب طی 7 تا 10 روز خودبهخود بهبود پیدا میکند. با این حال، بهدلیل ظاهر ضایعات، ممکن است با آبلهمرغان، تبخال یا سایر بثورات ویروسی اشتباه شود.
علت بیماری دست، پا و دهان چیست؟
HFMD توسط چند ویروس از خانواده انتروویروسها ایجاد میشود. از شایعترین عوامل میتوان به Coxsackievirus A16 و Enterovirus A71 اشاره کرد. برخی سویههای دیگر مانند Coxsackievirus A6 و A10 نیز میتوانند بیماری ایجاد کنند.
علائم بیماری
علائم معمولاً چند روز پس از تماس با ویروس شروع میشوند و شامل موارد زیر هستند:
- تب
- گلودرد
- بیاشتهایی
- زخمهای دردناک دهانی
- بثورات یا تاولهای کوچک روی کف دست، کف پا، انگشتان، باسن و گاهی اطراف دهان
زخمهای دهانی میتوانند خوردن و آشامیدن را دردناک کنند و در کودکان خطر کمآبی ایجاد کنند.
تشخیص چگونه انجام میشود؟
در اغلب موارد، تشخیص HFMD بالینی است و بر اساس الگوی ضایعات و علائم انجام میشود.
آزمایشها معمولاً فقط در موارد خاص لازم میشوند، مثل:
- علائم شدید یا غیرمعمول
- شک به تشخیصهای دیگر
- بستری یا اپیدمی
- بیمار با نقص ایمنی
در این شرایط، PCR انتروویروس از سواب گلو، نمونه مدفوع یا گاهی مایع ضایعه میتواند کمککننده باشد.
افتراق با بیماریهای مشابه
HFMD باید از چند بیماری دیگر تفکیک شود:
- آبلهمرغان: ضایعات بیشتر روی تنه و صورت دیده میشوند.
- تبخال ساده: بیشتر ضایعات دهانی یا اطراف لب دارد و معمولاً الگوی کلاسیک دست و پا ندارد.
- آفت دهانی: فقط زخم دهانی ایجاد میکند و ضایعه پوستی ندارد.
- عفونتهای باکتریایی پوست مانند امپتیگو: بیشتر دلمهدار یا چرکیاند.
درمان و مراقبت
درمان HFMD معمولاً حمایتی است:
- مصرف مایعات کافی
- غذاهای نرم و خنک
- پرهیز از غذاهای اسیدی، تند و شور
- استامینوفن یا ایبوپروفن طبق توصیه پزشک
- شستوشوی مکرر دستها و ضدعفونی سطوح
آنتیبیوتیکها در این بیماری نقشی ندارند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر ارزیابی پزشکی لازم است:
- ناتوانی در نوشیدن مایعات
- علائم کمآبی
- تب بالا یا طولکشیده
- ضایعات شدید یا غیرمعمول
- ادامه علائم بیش از 7 تا 10 روز
- بارداری، نوزادی، یا ضعف ایمنی
جمعبندی
HFMD یک بیماری ویروسی شایع، معمولاً خفیف و خودمحدودشونده است که بیشتر در کودکان دیده میشود. تشخیص آن اغلب بالینی است و در بیشتر موارد نیازی به PCR نیست. تمایز این بیماری از آبلهمرغان و تبخال برای جلوگیری از تشخیص اشتباه اهمیت دارد.
سوالات متداول
آیا HFMD فقط در کودکان است؟
خیر. بیشتر در کودکان دیده میشود، اما بزرگسالان هم ممکن است مبتلا شوند.
آیا برای تشخیص HFMD همیشه آزمایش لازم است؟
خیر. در اغلب موارد تشخیص بالینی کافی است.
آیا HFMD با آبلهمرغان فرق دارد؟
بله. HFMD بیشتر دست، پا و دهان را درگیر میکند، اما آبلهمرغان معمولاً تنه و صورت را هم درگیر میکند.
منابع
No.55
05/05