تب دانگ یا Dengue Fever یک عفونت ویروسی منتقله از پشه است که می‌تواند از یک بیماری خفیف تا یک وضعیت شدید و تهدیدکننده حیات پیشرفت کند. از آنجا که علائم اولیه آن با بسیاری از عفونت‌های ویروسی دیگر همپوشانی دارد، تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی پیدا می‌کند. در این میان، زمان شروع علائم نقش کلیدی در انتخاب و تفسیر آزمایش‌ها دارد؛ به‌ویژه تست‌های NS1، RT-PCR/NAAT، IgM و IgG.
تب دانگ چیست و چرا تشخیص زودهنگام مهم است؟
تب دانگ معمولاً با تب، سردرد، درد عضلات و مفاصل، درد پشت چشم، تهوع، خستگی و گاهی بثورات پوستی شروع می‌شود. در برخی بیماران، با پایین آمدن تب ممکن است بیماری وارد فاز خطرناک‌تری شود؛ به همین دلیل بهبود ظاهری تب به‌تنهایی به معنای پایان خطر نیست.
CDC هشدار می‌دهد که دانگ شدید می‌تواند با خونریزی، نشت پلاسما، شوک و کاهش پلاکت همراه شود و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
کدام آزمایش‌ها برای تشخیص زودهنگام مهم‌اند؟
انتخاب تست به روز بیماری بستگی دارد.
روز 0 تا 7 پس از شروع علائم
در این بازه، تست‌های زیر بیشترین ارزش را دارند:
- RT-PCR / NAAT: شناسایی RNA ویروس
- NS1 antigen: شناسایی آنتی‌ژن ویروس
اگر یکی از این دو تست مثبت باشد، عفونت حاد دانگ تأیید می‌شود.
اما نتیجه منفی، دانگ را به‌طور کامل رد نمی‌کند؛ مخصوصاً اگر نمونه‌گیری خیلی زود یا با کیفیت نامناسب انجام شده باشد.
بعد از روز 7
در این مرحله، IgM مهم‌ترین تست سرولوژیک است. IgM معمولاً چندروز بعد از شروع علائم ظاهر می‌شود و می‌تواند برای مدتی باقی بماند؛ بنابراین بیشتر به نفع عفونت اخیر است، نه لزوماً عفونت فعال همان روز.
IgMو IgG چه معنایی دارند؟
IgM>
- نشان‌دهنده پاسخ اخیر بدن به عفونت است
- مثبت شدن آن می‌تواند به نفع عفونت اخیر باشد
- اما به‌تنهایی قطعی نیست
IgG
- دیرتر ظاهر می‌شود
- مدت طولانی در خون باقی می‌ماند
- برای تشخیص حاد به‌تنهایی مناسب نیست
- می‌تواند نشان‌دهنده عفونت قبلی یا مواجهه گذشته باشد
CDC تأکید می‌کند که IgG منفرد برای تشخیص تب دانگ حاد توصیه نمی‌شود.
تفاوت عفونت اولیه و ثانویه
در عفونت اولیه، IgM معمولاً واضح‌تر است.
در عفونت ثانویه، IgG سریع‌تر و قوی‌تر بالا می‌رود و IgM ممکن است ضعیف‌تر باشد. این موضوع در مناطق آندمیک اهمیت زیادی دارد، چون تفسیر سرولوژی بدون توجه به سابقه قبلی می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
چه چیزهایی تفسیر را دشوار می‌کند؟
- نمونه‌گیری در روز نامناسب
- واکنش متقاطع با ویروس‌هایی مثل زیکا
- سابقه عفونت قبلی با دنگی
- کیفیت پایین کیت آزمایش
- تکیه بر یک تست منفرد بدون توجه به علائم و زمان بیماری
چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کرد؟
اگر بیمار مبتلا به تب دانگ دچار هر یک از موارد زیر شود، مراجعه فوری ضروری است:
- درد شکم
- استفراغ مکرر
- خونریزی از بینی یا لثه
- خون در استفراغ یا مدفوع
- بی‌حالی شدید
- خواب‌آلودگی غیرعادی
- کاهش ادرار
نکته مهم این است که بدتر شدن بیماری ممکن است بعد از پایین آمدن تب رخ دهد.
جمع‌بندی
در تشخیص تب دانگ، زمان شروع علائم مهم‌ترین عامل در انتخاب و تفسیر آزمایش‌هاست. در روزهای ابتدایی، RT-PCR/NAAT و NS1 بیشترین ارزش را دارند و پس از روز 7، IgM کمک‌کننده‌تر می‌شود. IgG منفرد برای تشخیص حاد کافی نیست و باید همراه با تصویر بالینی و زمان‌بندی بیماری تفسیر شود.
سوالات متداول
1) آیا IgM مثبت یعنی حتماً تب دانگ فعال دارم؟
نه همیشه. IgM بیشتر به نفع عفونت اخیر است و باید همراه با علائم و روز بیماری تفسیر شود.
2) آیا NS1 منفی، تب دانگ را رد می‌کند؟
خیر. نتیجه منفی NS1 به‌تنهایی دانگ را رد نمی‌کند، به‌خصوص اگر نمونه‌گیری خیلی زود یا خیلی دیر انجام شده باشد.
3) آیا IgG برای تشخیص زودهنگام تب دانگ مناسب است؟
خیر. IgG به‌تنهایی برای تشخیص حاد مناسب نیست و بیشتر به سابقه مواجهه قبلی اشاره دارد.
این مطلب جایگزین نظر پزشک نیست و مصرف خودسرانه دارو یا تفسیر خودسرانه آزمایش‌ها ممنوع است.
منابع
No.51
05/05
