قرمزی چشم، تورم پلک یا مشاهده ترشحات زردرنگ در چشم نوزاد می‌تواند برای والدین نگران‌کننده باشد. اگرچه برخی ترشحات چشمی به دلیل انسداد مجرای اشکی ایجاد می‌شوند، گاهی علت آن عفونتی است که به درمان فوری نیاز دارد.
عفونت چشم نوزاد در صورت تشخیص دیرهنگام ممکن است به قرنیه آسیب برساند و حتی بینایی را تهدید کند. شناخت علائم و روش‌های تشخیص آزمایشگاهی به والدین کمک می‌کند به‌موقع اقدام کنند.
عفونت چشم نوزاد چیست؟
عفونت چشم نوزاد معمولاً به التهاب عفونی ملتحمه یا ورم ملتحمه نوزادی (Neonatal Conjunctivitis) اشاره دارد.
ملتحمه لایه نازکی است که سطح داخلی پلک‌ها و بخش سفید چشم را می‌پوشاند.
این التهاب ممکن است در ۲۸ روز نخست زندگی بر اثر باکتری‌ها یا ویروس‌ها ایجاد شود. البته تحریک شیمیایی و انسداد مجرای اشکی نیز می‌توانند علائم مشابهی داشته باشند.
برخی عوامل عفونی هنگام زایمان از مادر به نوزاد منتقل می‌شوند؛ حتی اگر مادر هیچ علامتی نداشته باشد.
علائم عفونت چشم نوزاد چیست؟
نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
- قرمزی سفیدی چشم
- تورم و التهاب پلک‌ها
- ترشحات زرد، سبز یا چرکی
- چسبیدن پلک‌ها به یکدیگر
- اشک‌ریزش غیرطبیعی
- حساسیت چشم و بی‌قراری نوزاد
وجود ترشح به‌تنهایی عفونت را تأیید نمی‌کند؛ اما قرمزی چشم همراه با ترشح در نوزاد کمتر از یک ماه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
کدام عوامل عفونی برای بینایی نوزاد خطرناک هستند؟
۱. باکتری گنوره (Neisseria gonorrhoeae)
این باکتری عامل بیماری سوزاک است و ممکن است هنگام زایمان به چشم نوزاد منتقل شود.
علائم معمولاً طی ۲ تا ۵ روز نخست تولد ظاهر می‌شوند و شامل ترشحات چرکی فراوان و تورم شدید پلک‌ها هستند.
عفونت گنوکوکی می‌تواند به زخم قرنیه، سوراخ‌شدن آن و حتی نابینایی منجر شود. بنابراین، یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود.
۲. باکتری کلامیدیا (Chlamydia trachomatis)
کلامیدیا یکی دیگر از عوامل مهم عفونت چشم نوزاد است.
علائم آن معمولاً ۵ تا ۱۲ روز پس از تولد ظاهر می‌شوند و می‌توانند شامل قرمزی، تورم و ترشحات چشمی باشند.
این باکتری ممکن است دستگاه تنفسی نوزاد را نیز درگیر کند و در ماه‌های بعد باعث ذات‌الریه شود.
۳. ویروس هرپس سیمپلکس (Herpes Simplex Virus)
ویروس هرپس می‌تواند موجب عفونت چشم نوزاد شود و در موارد شدید، قرنیه و سایر اندام‌ها را درگیر کند.
این عفونت به بررسی سریع پزشکی و درمان ضدویروسی مناسب نیاز دارد.
باکتری‌های دیگری مانند استافیلوکوک‌ها نیز ممکن است باعث التهاب عفونی چشم شوند؛ اما میزان خطر و نوع درمان به عامل بیماری‌زا بستگی دارد.
عفونت چشم نوزاد چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک ابتدا چشم نوزاد، شدت قرمزی، نوع ترشحات و وضعیت قرنیه را بررسی می‌کند.
سپس در صورت نیاز، آزمایش‌های زیر درخواست می‌شوند.
کشت ترشحات چشم (Eye Discharge Culture)
در این آزمایش، نمونه‌ای از ترشحات یا ملتحمه چشم با سواب استریل جمع‌آوری می‌شود.
نمونه در آزمایشگاه بررسی می‌شود تا باکتری عامل عفونت شناسایی شود. در موارد مناسب، آزمایش حساسیت آنتی‌بیوتیکی نیز انجام می‌شود.
آزمایش مولکولی (PCR / NAAT)
آزمایش‌های مولکولی می‌توانند در شناسایی عواملی مانند کلامیدیا و هرپس کمک‌کننده باشند.
برای بررسی کلامیدیا، نمونه‌گیری صحیح از سلول‌های ملتحمه اهمیت دارد و استفاده از روش مولکولی باید مطابق اعتبارسنجی آزمایشگاه باشد.
بررسی میکروسکوپی و معاینه قرنیه
رنگ‌آمیزی گرم (Gram Stain) می‌تواند به تشخیص سریع احتمالی برخی باکتری‌ها کمک کند.
همچنین چشم‌پزشک در صورت نیاز از معاینه با اسلیت‌لمپ (Slit-Lamp Examination) برای بررسی آسیب قرنیه استفاده می‌کند.
تفاوت عفونت چشم با انسداد مجرای اشکی چیست؟
انسداد مجرای اشکی در نوزادان نسبتاً شایع است و می‌تواند باعث اشک‌ریزش و تجمع ترشحات شود.
در این حالت، معمولاً سفیدی چشم قرمزی قابل‌توجهی ندارد.
اما عفونت ممکن است با التهاب، قرمزی و تورم پلک همراه باشد.
تشخیص قطعی این دو وضعیت بر عهده پزشک است؛ زیرا انسداد مجرای اشکی نیز گاهی با عفونت همراه می‌شود.
درمان و پیشگیری از عفونت چشم نوزاد
درمان بر اساس عامل عفونت تعیین می‌شود.
عفونت‌های باکتریایی ممکن است به آنتی‌بیوتیک نیاز داشته باشند. در عفونت‌های گنوکوکی و کلامیدیایی، قطره چشمی به‌تنهایی درمان کافی نیست و داروی سیستمیک ضرورت دارد.
برای پیشگیری، غربالگری و درمان عفونت‌های مادر در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد.
همچنین در برخی کشورها، پماد چشمی اریترومایسین پس از تولد برای پیشگیری از عفونت گنوکوکی استفاده می‌شود؛ اما این روش از عفونت کلامیدیایی پیشگیری نمی‌کند.
والدین باید پیش از تماس با چشم نوزاد دست‌های خود را بشویند و از مصرف خودسرانه قطره، آنتی‌بیوتیک یا درمان‌های خانگی خودداری کنند.
چه زمانی مراجعه فوری ضروری است؟
نوزاد کمتر از ۳۰ روز که دچار قرمزی و ترشح چشم شده است، باید همان روز توسط پزشک ارزیابی شود.
تورم شدید پلک، ترشح چرکی فراوان یا کدرشدن قرنیه نیز نیازمند ارزیابی اورژانسی است.
اگر نوزاد تب ۳۸ درجه یا بالاتر، بی‌حالی شدید یا مشکل تنفسی دارد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
سوالات متداول درباره عفونت چشم نوزاد
۱. آیا ترشح زرد چشم نوزاد همیشه نشانه عفونت است؟
خیر. انسداد مجرای اشکی نیز می‌تواند باعث ترشحات زرد و چسبندگی پلک شود. بااین‌حال، وجود قرمزی یا تورم نیازمند بررسی فوری است.
۲. آیا عفونت چشم نوزاد با قطره چشمی درمان می‌شود؟
بستگی به عامل عفونت دارد. برخی موارد به درمان موضعی پاسخ می‌دهند، اما عفونت‌های گنوکوکی، کلامیدیایی و هرپسی ممکن است به درمان سیستمیک نیاز داشته باشند.
۳. آیا عفونت چشم نوزاد باعث نابینایی می‌شود؟
بیشتر موارد با تشخیص و درمان مناسب بهبود می‌یابند؛ اما عفونت‌های شدید، به‌ویژه ناشی از گنوره یا هرپس، ممکن است به قرنیه آسیب جدی برسانند.
جمع‌بندی
عفونت چشم نوزاد ممکن است به دلیل باکتری‌ها یا ویروس‌های مختلف ایجاد شود و برخی عوامل عفونی می‌توانند بینایی را تهدید کنند. تشخیص سریع از طریق معاینه پزشکی، کشت ترشحات چشم و آزمایش‌های مولکولی در موارد لازم، به انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند. خوشبختانه با مراقبت‌های دوران بارداری و مراجعه به‌موقع، می‌توان از بسیاری از عوارض جدی پیشگیری کرد.
منابع
۱. CDC – Pink Eye in Newborns
اطلاعات درباره علل، علائم، عفونت‌های خطرناک و راه‌های پیشگیری از ورم ملتحمه نوزادی.
۲. CDC – Gonococcal Infections Among Neonates
راهنمای تشخیص، درمان و پیشگیری از عفونت گنوکوکی چشم نوزاد.
۳.NHS – When to Get Urgent Medical Help for Babies and Children Under
راهنمای شناسایی علائم هشداردهنده و شرایط نیازمند مراجعه اورژانسی در نوزادان.
No.59
05/07
