بارداری می‌تواند نحوه استفاده بدن از قند را تغییر دهد. گاهی قند خون بالا می‌رود، بی‌آنکه مادر نشانه مشخصی داشته باشد. به همین دلیل، آزمایش غربالگری دیابت بارداری اهمیت دارد. اگر درباره فشارخون در بارداری نیز نگران هستید، باید بدانید که اندازه‌گیری فشارخون و آزمایش قند خون، دو بخش متفاوت از مراقبت‌های بارداری‌اند.
دیابت بارداری چیست و چرا غربالگری می‌شود؟
دیابت بارداری یا Gestational Diabetes Mellitus (GDM) به افزایش قند خون در دوران بارداری گفته می‌شود. در این دوره، تغییرات هورمونی می‌توانند اثر انسولین را کاهش دهند؛ اگر بدن نتواند به‌اندازه کافی انسولین تولید کند، قند خون بالا می‌رود. این وضعیت اغلب بی‌علامت است، هرچند بعضی افراد تشنگی یا تکرر ادرار را تجربه می‌کنند. سابقه دیابت بارداری، اضافه‌وزن، سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲ و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک از عوامل افزایش خطرند. تشخیص و مدیریت به‌موقع، به مراقبت بهتر از مادر و جنین کمک می‌کند.
آزمایش OGTT چه زمانی انجام می‌شود؟
غربالگری معمولاً در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود. پزشک ممکن است برای فردی که خطر بیشتری دارد، آزمایش زودتری درخواست کند؛ طبیعی بودن نتیجه اولیه نیز لزوماً جای بررسی در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ را نمی‌گیرد. روش غربالگری و معیار تفسیر باید بر اساس دستور پزشک و پروتکل مرکز درمانی مشخص شوند.
پروتکل غربالگری دیابت بارداری با OGTT
دو روش رایج وجود دارد و نباید عددهای مرجع آن‌ها را با هم مقایسه کرد:
- روش یک‌مرحله‌ای: پس از دست‌کم ۸ ساعت ناشتایی، یک نمونه خون گرفته می‌شود. سپس فرد محلول حاوی ۷۵ گرم گلوکز می‌نوشد و قند خون در ساعت اول و دوم دوباره اندازه‌گیری می‌شود. این آزمایش «تست تحمل گلوکز خوراکی» (Oral Glucose Tolerance Test؛ OGTT) نام دارد.
- روش دومرحله‌ای: ابتدا «تست چالش گلوکز» (Glucose Challenge Test؛ GCT) با ۵۰ گرم گلوکز، بدون نیاز به ناشتایی، انجام می‌شود و یک ساعت بعد نمونه خون می‌گیرند. اگر نتیجه به حد تعیین‌شده در پروتکل برسد، پزشک آزمایش تشخیصی OGTT با ۱۰۰ گرم گلوکز و نمونه‌گیری تا سه ساعت را درخواست می‌کند. بالا بودن نتیجه مرحله اول، به‌تنهایی تشخیص دیابت بارداری نیست.
برای آزمایش ناشتا، دستور دقیق آزمایشگاه را درباره مدت ناشتایی و نوشیدن آب رعایت کنید. همچنین پیش از مراجعه مطمئن شوید در برگه درخواست، آزمایش ۷۵ گرمی یا ۱۰۰ گرمی مشخص شده است.
نتیجه آزمایش چگونه تفسیر می‌شود؟
در روش یک‌مرحله‌ای ۷۵ گرمی، طبق معیارهای سازمان جهانی بهداشت، رسیدن دست‌کم یکی از نتایج به این مقادیر می‌تواند نشان‌دهنده دیابت بارداری باشد: قند ناشتا ۹۲، قند یک‌ساعته ۱۸۰ یا قند دوساعته ۱۵۳ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر. البته قند ناشتا ۱۲۶ یا قند دوساعته ۲۰۰ و بالاتر نیازمند بررسی از نظر دیابت در بارداری است، نه صرفاً تفسیر به‌عنوان دیابت بارداری. در روش دومرحله‌ای ۱۰۰ گرمی، معیارها متفاوت‌اند و معمولاً بالا بودن دست‌کم دو مقدار ملاک تشخیص است. نتیجه را با پزشک و بر اساس نوع آزمایش انجام‌شده بررسی کنید.
فشارخون در بارداری چه ارتباطی با این آزمایش دارد؟
قند خون بالا در بارداری با افزایش خطر برخی پیامدها، از جمله اختلالات فشارخون مانند پره‌اکلامپسی، همراه است؛ اما OGTT فشارخون را اندازه نمی‌گیرد. فشارخون باید جداگانه در مراقبت‌های بارداری بررسی شود. اگر سردرد مداوم، تغییر دید، درد بالای شکم، ورم صورت یا دست‌ها، یا تنگی نفس دارید، سریع با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید.
پس از نتیجه غیرطبیعی چه باید کرد؟
نتیجه غیرطبیعی را بدون تأخیر به پزشک نشان دهید. برنامه مراقبت ممکن است شامل پایش قند خون، تنظیم مقدار و زمان وعده‌ها، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بارداری و، در صورت نیاز، دارو باشد. در دوران بارداری برای کاهش وزن خودسرانه اقدام نکنید. پس از زایمان نیز اگر دیابت بارداری داشته‌اید، پیگیری آزمایش قند را فراموش نکنید.
سوالات متداول
۱. اگر علامتی ندارم، باز هم به آزمایش نیاز دارم؟
بله. دیابت بارداری اغلب بی‌علامت است؛ زمان غربالگری را با پزشک خود هماهنگ کنید.
۲. آیا برای همه آزمایش‌های قند بارداری باید ناشتا باشم؟
خیر. تست چالش ۵۰ گرمی معمولاً ناشتایی نمی‌خواهد، اما برای OGTT تشخیصی باید دستور ناشتایی آزمایشگاه را رعایت کنید.
۳. آیا نتیجه طبیعی OGTT یعنی فشارخونم هم طبیعی است؟
خیر. OGTT قند خون را بررسی می‌کند؛ فشارخون با اندازه‌گیری جداگانه ارزیابی می‌شود.
جمع‌بندی
غربالگری دیابت بارداری با OGTT معمولاً در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود، اما نوع آزمایش و معیار تفسیر آن یکسان نیست. در کنار پیگیری قند خون، اندازه‌گیری منظم فشارخون در بارداری را نیز جدی بگیرید و نتیجه غیرطبیعی یا علائم هشدار را با پزشک در میان بگذارید.
منابع
No.01
05/08
