بیدار شدن با چشم‌های چسبیده، مشاهده ترشحات زرد یا سبز و قرمزی چشم می‌تواند برای هر فردی نگران‌کننده باشد؛ به‌ویژه زمانی که این علائم در کودکان مشاهده شوند. اگرچه ترشحات چرکی چشم اغلب با عفونت‌های باکتریایی ارتباط دارند، همیشه نشانه بیماری خطرناک نیستند.
در برخی شرایط، پزشک برای شناسایی عامل عفونت و انتخاب درمان مناسب، آزمایش کشت ترشحات چشم را درخواست می‌کند.
ترشحات چرکی چشم نشانه چیست؟
ترشحات چشم ترکیبی از اشک، مخاط، سلول‌های مرده و گاهی سلول‌های التهابی هستند.
وجود مقدار کمی ترشح هنگام بیدار شدن طبیعی است؛ اما افزایش ترشحات غلیظ زرد یا سبز، به‌خصوص همراه با قرمزی و التهاب، می‌تواند نشانه عفونت باشد.
یکی از علت‌های مهم این وضعیت، التهاب ملتحمه (Conjunctivitis) است. ملتحمه لایه نازکی است که قسمت داخلی پلک و سطح سفید چشم را می‌پوشاند.
التهاب این بافت ممکن است بر اثر باکتری‌ها، ویروس‌ها، آلرژی یا مواد تحریک‌کننده ایجاد شود.
مهم‌ترین علت‌های ترشحات چرکی چشم
۱. عفونت باکتریایی چشم
ورم ملتحمه باکتریایی (Bacterial Conjunctivitis) یکی از علت‌های شایع ترشحات غلیظ و چرکی است.
باکتری‌هایی مانند استافیلوکوک اورئوس، استرپتوکوک پنومونیه و هموفیلوس آنفلوانزا می‌توانند باعث عفونت شوند.
علائم معمولاً شامل قرمزی، التهاب و چسبیدن پلک‌ها به یکدیگر است.
۲. عفونت ویروسی چشم
عفونت‌های ویروسی معمولاً با اشک‌ریزش و ترشحات آبکی همراه هستند، اما گاهی ترشحات مخاطی نیز ایجاد می‌کنند.
این عفونت‌ها ممکن است همراه با سرماخوردگی یا گلودرد ظاهر شوند.
۳. التهاب پلک یا بلفاریت
بلفاریت (Blepharitis) به التهاب لبه پلک‌ها گفته می‌شود و می‌تواند باعث پوسته‌ریزی، چسبندگی مژه‌ها و تجمع ترشحات شود.
۴. عفونت‌های شدید قرنیه
گاهی عفونت قرنیه یا کراتیت (Keratitis)، به‌ویژه در مصرف‌کنندگان لنز تماسی، با قرمزی، درد و ترشح همراه است.
این وضعیت به دلیل احتمال آسیب بینایی، نیازمند بررسی فوری چشم‌پزشکی است.
چه زمانی کشت ترشحات چشم ضروری می‌شود؟
آزمایش کشت ترشحات چشم (Eye Discharge Culture) برای شناسایی باکتری‌های عامل عفونت انجام می‌شود.
این آزمایش برای همه افراد مبتلا به قرمزی یا ترشح چشم ضروری نیست؛ زیرا بسیاری از موارد التهاب ملتحمه با معاینه پزشک تشخیص داده می‌شوند.
بااین‌حال، در شرایط زیر ممکن است کشت ضرورت پیدا کند:
- ترشحات چرکی شدید و فراوان
- عفونت‌های مکرر یا طولانی‌مدت
- بهبود نیافتن علائم با درمان مناسب
- شک به عفونت‌های باکتریایی شدید یا غیرمعمول
- عفونت چشم نوزادان
- عفونت پس از جراحی یا آسیب چشمی
در بیماران دارای ضعف سیستم ایمنی نیز ممکن است بررسی میکروبیولوژیک بیشتری لازم باشد.
نکته مهم: اگر عفونت قرنیه مطرح باشد، پزشک ممکن است به‌جای سواب معمول ملتحمه، نمونه اختصاصی از قرنیه تهیه کند.
آزمایش کشت ترشحات چشم چگونه انجام می‌شود؟
نمونه‌گیری معمولاً توسط فرد آموزش‌دیده و با استفاده از سواب استریل انجام می‌شود.
ابتدا پلک به‌آرامی کنار زده می‌شود و نمونه‌ای از سطح ملتحمه جمع‌آوری می‌گردد.
نمونه در محیط انتقال مناسب به آزمایشگاه می‌رسد تا از نظر رشد باکتری‌ها بررسی شود.
در صورت شناسایی باکتری بیماری‌زا، ممکن است آزمایش آنتی‌بیوگرام (Antibiotic Susceptibility Testing) نیز برای بررسی حساسیت آن به آنتی‌بیوتیک‌ها انجام شود.
پاسخ کشت معمولاً طی چند روز آماده می‌شود؛ زمان دقیق به نوع میکروب و روش آزمایشگاه بستگی دارد.
نتیجه کشت ترشحات چشم چگونه تفسیر می‌شود؟
کشت مثبت (Positive Culture)
یعنی باکتری در نمونه رشد کرده است. بااین‌حال، رشد باکتری همیشه به معنای عامل بیماری بودن آن نیست؛ زیرا برخی میکروب‌ها به‌طور طبیعی روی سطح چشم وجود دارند.
کشت منفی (Negative Culture)
یعنی در شرایط آزمایش، باکتری بیماری‌زایی شناسایی نشده است.
کشت منفی تمام عفونت‌های چشمی را رد نمی‌کند؛ زیرا برخی عوامل مانند ویروس‌ها و کلامیدیا ممکن است به آزمایش‌های اختصاصی نیاز داشته باشند.
پزشک باید نتیجه را همراه با علائم و معاینه تفسیر کند.
چگونه از عفونت و ترشحات چرکی چشم پیشگیری کنیم؟
رعایت بهداشت دست‌ها، خودداری از مالیدن چشم و استفاده نکردن مشترک از حوله و لوازم آرایش، احتمال انتقال عفونت را کاهش می‌دهد.
مصرف‌کنندگان لنز تماسی باید اصول شست‌وشو، نگهداری و تعویض لنز را رعایت کنند.
در صورت بروز علائم عفونت، استفاده از لنز باید متوقف شود.
همچنین مصرف خودسرانه قطره آنتی‌بیوتیک یا کورتون چشمی توصیه نمی‌شود؛ زیرا درمان نامناسب ممکن است تشخیص را دشوار کند یا به چشم آسیب برساند.
چه زمانی باید فوراً به چشم‌پزشک مراجعه کرد؟
وجود درد شدید، کاهش دید، حساسیت قابل‌توجه به نور یا تورم شدید اطراف چشم نیازمند ارزیابی فوری است.
نوزادان کمتر از ۳۰ روز که دچار قرمزی و ترشح چشم می‌شوند نیز باید فوراً بررسی شوند. در مصرف‌کنندگان لنز تماسی، چشم قرمز و دردناک ممکن است نشانه عفونت قرنیه باشد و نباید مراجعه را به تأخیر انداخت.
سوالات متداول درباره ترشحات چرکی چشم
۱. آیا ترشحات زرد چشم همیشه نشانه عفونت باکتریایی است؟
خیر. التهاب پلک، انسداد مجرای اشکی و برخی التهاب‌های دیگر نیز ممکن است باعث ترشح شوند. تشخیص علت با معاینه انجام می‌شود.
۲. آیا برای کشت ترشحات چشم باید ناشتا باشیم؟
خیر. این آزمایش به ناشتایی نیاز ندارد. بااین‌حال، مصرف قطره‌ها و آنتی‌بیوتیک‌های اخیر باید به پزشک و آزمایشگاه اطلاع داده شود.
۳. آیا ترشحات چرکی چشم بدون آنتی‌بیوتیک درمان می‌شوند؟
بعضی عفونت‌های خفیف خودبه‌خود بهبود می‌یابند، اما موارد شدید یا پرخطر به درمان اختصاصی نیاز دارند. تصمیم درباره مصرف آنتی‌بیوتیک بر عهده پزشک است.
جمع‌بندی
ترشحات چرکی چشم ممکن است ناشی از عفونت باکتریایی، التهاب پلک یا سایر مشکلات چشمی باشند. اگرچه همه موارد به آزمایش نیاز ندارند، کشت ترشحات چشم در عفونت‌های شدید، مقاوم یا غیرمعمول می‌تواند به شناسایی عامل بیماری و انتخاب درمان مناسب کمک کند. توجه به علائم هشداردهنده و مراجعه به‌موقع، نقش مهمی در پیشگیری از آسیب بینایی دارد.
منابع
۱. Mayo Clinic – Pink Eye: Symptoms and Causes
اطلاعات درباره علل التهاب ملتحمه، علائم عفونت و راه‌های پیشگیری.
۲. CDC – Clinical Overview of Pink Eye
مرجع علمی درباره عوامل باکتریایی و ویروسی التهاب ملتحمه و عفونت‌های مرتبط با لنز تماسی.
No.60
05/07
