خارش شکم در بارداری یکی از شکایتهای شایع بسیاری از مادران است. در بیشتر موارد، این خارش بهدلیل کشیدهشدن پوست، خشکی پوست یا تغییرات هورمونی رخ میدهد و خطرناک نیست. اما گاهی خارش شدید میتواند نشانهای از یک مشکل مهمتر مانند کلستاز بارداری باشد؛ وضعیتی که نیاز به بررسی پزشکی دارد.
شناخت تفاوت بین خارش طبیعی و خارش هشداردهنده، به مادر کمک میکند تا در زمان مناسب اقدام کند.
خارش شکم در بارداری چرا ایجاد میشود؟
علتهای خارش در دوران بارداری میتواند متفاوت باشد. شایعترین دلایل عبارتاند از:
- کشیده شدن پوست شکم با بزرگ شدن رحم
- خشکی پوست
- تعریق و تحریک پوستی
- حساسیت به صابون، کرم یا لباس
- تغییرات هورمونی
- بیماریهای پوستی مانند اگزما یا کهیر بارداری
در این موارد، خارش معمولاً خفیفتر است و با مراقبتهای ساده بهتر میشود.
چه زمانی خارش شکم در بارداری نگرانکننده است؟
اگر خارش فقط روی شکم باشد و همراه با خشکی یا کشیدگی پوست رخ دهد، معمولاً جای نگرانی زیادی ندارد.
اما در صورت وجود علائم زیر باید به پزشک مراجعه کرد:
- خارش شدید و مداوم
- خارش بدون دانه یا بثورات پوستی
- خارش در کف دست یا کف پا
- بدتر شدن خارش در شب
- زردی پوست یا چشم
- تهوع، کاهش اشتها یا مدفوع چرب
- سابقه کلستاز در بارداری قبلی
این علائم میتوانند با کلستاز بارداری مرتبط باشند.
کلستاز بارداری چیست؟
کلستاز بارداری یا Intrahepatic Cholestasis of Pregnancy (ICP) یک بیماری کبدی است که معمولاً در سهماهه سوم بارداری رخ میدهد. در این حالت، جریان طبیعی صفرا در کبد مختل میشود و مواد صفراوی در خون افزایش مییابند. نتیجه آن میتواند خارش شدید، بهویژه بدون راش پوستی باشد.
این بیماری فقط باعث ناراحتی مادر نمیشود؛ بلکه میتواند برای جنین نیز اهمیت داشته باشد، بنابراین تشخیص بهموقع آن بسیار مهم است.
تشخیص خارش شکم در بارداری چگونه انجام میشود؟
برای بررسی علت خارش، پزشک ممکن است این موارد را درخواست کند:
1) آزمایش اسیدهای صفراوی خون
این آزمایش با نام Serum Bile Acids شناخته میشود و یکی از مهمترین تستها برای بررسی کلستاز بارداری است.
2) آزمایش عملکرد کبد
آزمایشهای Liver Function Tests (LFTs) شامل بررسی آنزیمهایی مانند ALT و AST هستند.
3) معاینه بالینی
پزشک بررسی میکند که آیا دانه، قرمزی، اگزما یا سایر ضایعات پوستی وجود دارد یا خیر.
تفسیر ساده نتایج
- بالا بودن اسیدهای صفراوی میتواند به نفع کلستاز بارداری باشد.
- افزایش آنزیمهای کبدی نیز ممکن است همراه آن دیده شود.
- اگر آزمایشها طبیعی باشند، پزشک به علتهای پوستی یا خشکی پوست بیشتر فکر میکند.
درمان و کنترل خارش شکم در بارداری
درمان به علت اصلی بستگی دارد. اگر خارش خفیف و ناشی از کشیدگی پوست باشد، این اقدامات کمککنندهاند:
- استفاده از مرطوبکنندههای ملایم
- حمام با آب ولرم بهجای داغ
- پرهیز از صابونهای معطر و قوی
- پوشیدن لباس نخی و آزاد
- نوشیدن آب کافی
- خودداری از خاراندن شدید پوست
اگر علت، کلستاز بارداری باشد، درمان و پایش باید زیر نظر پزشک انجام شود و ممکن است از داروهایی مانند اورسودئوکسیکولیک اسید (Ursodiol) استفاده شود. همچنین در برخی موارد، پایش وضعیت جنین و حتی زایمان زودتر از موعد ممکن است مطرح شود.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت بروز هر یک از موارد زیر، مراجعه به پزشک ضروری است:
- خارش شدید و غیرقابل تحمل
- خارش در کف دست و پا
- زردی
- ادرار تیره
- مدفوع روشن
- کاهش حرکت جنین
- خارش همراه با بیحالی یا تهوع
جمعبندی
خارش شکم در بارداری اغلب بهعلت کشیدگی پوست و خشکی آن ایجاد میشود و خطرناک نیست. با این حال، اگر خارش شدید، مداوم و بدون ضایعه پوستی باشد یا با خارش کف دست و پا همراه شود، باید احتمال کلستاز بارداری بررسی شود. انجام بهموقع آزمایشهای کبدی و اسیدهای صفراوی، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد.
سوالات متداول
آیا خارش شکم در بارداری طبیعی است؟
بله، در بسیاری از موارد بهعلت کشیدگی پوست و خشکی آن طبیعی است.
خارش چه زمانی در بارداری نگرانکننده است؟
وقتی شدید، مداوم، بدون راش و بهویژه همراه خارش کف دست و پا باشد.
برای بررسی کلستاز بارداری چه آزمایشهایی لازم است؟
آزمایش اسیدهای صفراوی خون و آزمایش عملکرد کبد معمولاً درخواست میشوند.
منابع
- No.11
- 05/03