اگر نتیجه آزمایش پرولاکتین (Prolactin Test) شما بالاتر از حد طبیعی بوده، همیشه به این معنا نیست که مشکل جدی در غده هیپوفیز وجود دارد. یکی از علتهای مهم و نسبتاً شایع، اثر داروها روی آزمایش پرولاکتین است. بعضی داروها میتوانند سطح این هورمون را بالا ببرند و باعث شوند نتیجه آزمایش غیرطبیعی به نظر برسد. شناخت این داروها کمک میکند از نگرانی بیمورد، آزمایشهای غیرضروری و تفسیر اشتباه نتیجه جلوگیری شود.
پرولاکتین چیست و چرا اندازهگیری میشود؟
پرولاکتین (Prolactin) هورمونی است که در غده هیپوفیز ساخته میشود و نقش اصلی آن کمک به تولید شیر در دوران بارداری و شیردهی است.
پزشک ممکن است آزمایش پرولاکتین را برای بررسی این موارد درخواست کند:
- ترشح شیر از پستان خارج از دوران شیردهی,
- بینظمی یا قطع قاعدگی,
- ناباروری,
- کاهش میل جنسی,
- اختلال نعوظ در مردان,
- شک به اختلالات هیپوفیز.
آیا داروها روی آزمایش پرولاکتین اثر دارند؟
بله. بعضی داروها میتوانند باعث افزایش پرولاکتین خون شوند. این وضعیت را گاهی هایپرپرولاکتینمی ناشی از دارو (Drug-induced Hyperprolactinemia) مینامند.
مکانیسم اصلی این است که برخی داروها اثر دوپامین را کاهش میدهند. دوپامین بهطور طبیعی ترشح پرولاکتین را مهار میکند. وقتی این مهار کم شود، سطح پرولاکتین بالا میرود.
چه داروهایی میتوانند پرولاکتین را بالا ببرند؟
1) داروهای ضدروانپریشی
این گروه از مهمترین داروهای مؤثر بر افزایش پرولاکتین هستند.
نمونهها:
- ریسپریدون (Risperidone),
- هالوپریدول (Haloperidol),
- کلرپرومازین (Chlorpromazine),
- فلوفنازین (Fluphenazine),
- لورازیدون (Lurasidone).
این داروها معمولاً با مهار گیرندههای دوپامین باعث بالا رفتن پرولاکتین میشوند.
2) داروهای ضدتهوع
بعضی داروهای ضدتهوع هم میتوانند این اثر را داشته باشند، بهویژه داروهایی که روی گیرندههای دوپامین اثر میگذارند.
مثال:
- پروکلرپرازین (Prochlorperazine).
3) داروهای ضدافسردگی
برخی داروهای ضدافسردگی، بهویژه در بعضی افراد، ممکن است باعث افزایش سطح پرولاکتین شوند. این اثر در همه افراد رخ نمیدهد، اما باید در تفسیر آزمایش در نظر گرفته شود.
4) برخی داروهای فشار خون و آرامبخشها
در بعضی موارد، داروهای ضدفشار خون و برخی داروهای آرامبخش نیز میتوانند در بالا رفتن پرولاکتین نقش داشته باشند.
علائم بالا بودن پرولاکتین چیست؟
اگر افزایش پرولاکتین ناشی از دارو باشد، ممکن است فرد این علائم را تجربه کند:
- ترشح شیر از پستان (Galactorrhea),
- نامنظم شدن یا قطع قاعدگی,
- کاهش باروری,
- کاهش میل جنسی,
- اختلال نعوظ در مردان,
- گاهی حساسیت یا درد پستان.
البته بعضی افراد هیچ علامتی ندارند و افزایش پرولاکتین فقط در آزمایش دیده میشود.
تفسیر نتیجه آزمایش پرولاکتین
اگر نتیجه آزمایش پرولاکتین بالا باشد، نباید فوری نتیجه گرفت که علت آن تومور هیپوفیز یا بیماری خطرناک است. پزشک معمولاً این موارد را بررسی میکند:
- داروهای مصرفی,
- بارداری یا شیردهی,
- استرس,
- اختلالات تیروئید,
- بیماریهای هیپوفیز.
به همین دلیل، شرح دقیق داروهای مصرفی قبل از تفسیر نتیجه بسیار مهم است. حتی یک داروی ظاهراً ساده هم ممکن است روی آزمایش اثر بگذارد.
قبل از آزمایش پرولاکتین چه نکاتی مهم است؟
برای دقیقتر شدن نتیجه آزمایش:
- فهرست کامل داروهای مصرفی خود را به پزشک یا آزمایشگاه اطلاع دهید,
- بدون نظر پزشک هیچ دارویی را قطع نکنید,
- اگر پزشک لازم بداند، ممکن است زمان انجام آزمایش یا تکرار آن را تغییر دهد.
نکته مهم این است که قطع خودسرانه داروها میتواند خطرناک باشد، بهویژه در مورد داروهای روانپزشکی.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یکی از این موارد را دارید، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود:
- بالا بودن پرولاکتین در آزمایش,
- ترشح شیر بدون بارداری یا شیردهی,
- بینظمی قاعدگی,
- ناباروری,
- کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ,
- مصرف داروهایی که میتوانند پرولاکتین را تغییر دهند.
جمعبندی
آیا داروها روی آزمایش پرولاکتین اثر دارند؟ بله، و این موضوع یکی از مهمترین علل بالا رفتن پرولاکتین در برخی افراد است. داروهای ضدروانپریشی، ضدتهوع، بعضی ضدافسردگیها و برخی داروهای دیگر میتوانند نتیجه آزمایش را تغییر دهند. بنابراین، برای تفسیر درست آزمایش پرولاکتین باید همیشه داروهای مصرفی، علائم بالینی و شرایط فرد با هم بررسی شوند.
سوالات متداول
1) آیا بالا بودن پرولاکتین همیشه نشانه تومور هیپوفیز است؟
خیر. یکی از علل شایع، مصرف بعضی داروها است و همیشه علت خطرناک وجود ندارد.
2) آیا باید قبل از آزمایش، داروها را قطع کنم؟
خیر. هیچ دارویی را بدون نظر پزشک قطع نکنید، چون ممکن است برای سلامت شما خطر داشته باشد.
3) چه داروهایی بیشتر از همه پرولاکتین را بالا میبرند؟
داروهای ضدروانپریشی از مهمترین گروهها هستند، اما بعضی ضدتهوعها و ضدافسردگیها هم میتوانند مؤثر باشند.
منابع
No.130
05/04