بسیاری از عفونت‌های منتقل‌شونده از راه تماس جنسی، در آغاز هیچ علامتی ندارند. بنابراین احساس سلامت، همیشه به معنی نبود عفونت نیست. غربالگری بیماری‌های مقاربتی در جوانان به شناسایی زودهنگام عفونت، درمان به‌موقع و پیشگیری از انتقال آن به شریک جنسی کمک می‌کند. کلینیک‌های سلامت باروری می‌توانند فضایی برای گفت‌وگوی بدون قضاوت، انتخاب آزمایش مناسب و پیگیری نتیجه فراهم کنند.
چرا غربالگری بیماری‌های مقاربتی در جوانان مهم است؟
اصطلاح دقیق‌تر «عفونت‌های منتقل‌شونده از راه جنسی» یا Sexually Transmitted Infections (STIs) است؛ زیرا فرد ممکن است عفونت داشته باشد، اما هنوز نشانه‌ای از بیماری نبیند. کلامیدیا و سوزاکِ درمان‌نشده در بعضی افراد می‌توانند به التهاب لگن و مشکلات باروری منجر شوند. برخی عفونت‌ها نیز در دوران بارداری برای مادر یا نوزاد پیامد دارند.
غربالگری یعنی آزمایش فردی که علامت ندارد. در مقابل، سوزش ادرار، ترشح غیرمعمول، زخم ناحیه تناسلی، درد لگن یا درد بیضه دلیل مراجعه برای ارزیابی تشخیصی است؛ در این شرایط نباید منتظر نوبت غربالگری دوره‌ای ماند.
چه کسانی و هر چند وقت یک‌بار باید آزمایش بدهند؟
برنامه آزمایش برای همه جوانان یکسان نیست. نوع تماس جنسی، سن، سابقه عفونت، وضعیت بارداری و داشتن شریک جنسی جدید یا متعدد در تصمیم‌گیری نقش دارند.
- برای افراد دارای واژن که از نظر جنسی فعال و زیر ۲۵ سال هستند، بررسی سالانه کلامیدیا و سوزاک توصیه می‌شود. در سنین بالاتر نیز وجود عوامل خطر می‌تواند دلیل آزمایش باشد.
- برای مردانی که با مردان رابطه جنسی دارند، بررسی کلامیدیا، سوزاک و سیفلیس معمولاً دست‌کم سالی یک‌بار توصیه می‌شود؛ در صورت خطر بیشتر، فاصله کوتاه‌تر ممکن است مناسب باشد.
- غربالگری HIV برای بزرگسالان توصیه می‌شود و تکرار آن به میزان خطر بستگی دارد.
- در بارداری، آزمایش‌های HIV، سیفلیس و هپاتیت B از ابتدای مراقبت بارداری اهمیت دارند؛ آزمایش‌های دیگر نیز بر اساس راهنمای مراقبتی و شرایط فرد انتخاب می‌شوند.
این‌ها راهنمای کلی‌اند، نه نسخه یکسان برای همه. برای مردان دگرجنس‌گرای بدون علامت و کم‌خطر، غربالگری روتین کلامیدیا و سوزاک برای همه توصیه نمی‌شود. کلینیک سلامت باروری باید با پرسش‌های محترمانه و مرتبط، برنامه آزمایش را متناسب با هر فرد تعیین کند.
کدام آزمایش‌ها انجام می‌شوند؟
برای کلامیدیا و سوزاک معمولاً از آزمایش تقویت اسید نوکلئیک (Nucleic Acid Amplification Test یا NAAT) استفاده می‌شود. بسته به شرایط، نمونه می‌تواند ادرار یا سواب واژن باشد. اگر تماس دهانی یا مقعدی وجود داشته است، ممکن است نمونه‌گیری از گلو یا راست‌روده نیز لازم شود؛ آزمایش ادرار به‌تنهایی عفونت این نواحی را بررسی نمی‌کند.
برای HIV، یکی از روش‌های رایج آزمایش ترکیبی آنتی‌ژن/آنتی‌بادی (HIV Antigen/Antibody Test) از نمونه خون است. بررسی سیفلیس با آزمایش خون انجام می‌شود و تفسیر آن معمولاً به ترکیب آزمایش غیرترپونمایی، مانند RPR (Rapid Plasma Reagin)، و آزمایش ترپونمایی (Treponemal Test) نیاز دارد. پزشک ممکن است بر اساس سابقه فرد، آزمایش هپاتیت B یا سایر بررسی‌ها را نیز درخواست کند.
نتیجه منفی یا مثبت چه معنایی دارد؟
نتیجه منفی پس از تماس بسیار اخیر، همیشه عفونت را رد نمی‌کند. هر آزمایش «دوره پنجره» دارد؛ یعنی مدتی طول می‌کشد تا عفونت در آزمایش قابل‌شناسایی شود. برای نمونه، آزمایش آزمایشگاهی آنتی‌ژن/آنتی‌بادی HIV از خون وریدی معمولاً عفونت را حدود ۱۸ تا ۴۵ روز پس از تماس شناسایی می‌کند. زمان آزمایش مجدد را با توجه به نوع تماس و آزمایش از پزشک بپرسید.
نتیجه مثبت نیز باید با توجه به نوع آزمایش، سابقه درمان و دستورالعمل تأیید نتیجه تفسیر شود؛ برای مثال، یک نتیجه RPR به‌تنهایی برای تشخیص سیفلیس کافی نیست. اگر کلامیدیا یا سوزاک تشخیص داده شود، ارزیابی و درمان شریک یا شرکای جنسی و آزمایش مجدد حدود سه ماه پس از درمان برای بررسی عفونت دوباره اهمیت دارد.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است و چگونه می‌توان پیشگیری کرد؟
اگر احتمال تماس پرخطر با HIV وجود داشته است، همان روز برای ارزیابی مراجعه کنید؛ درمان پیشگیری پس از تماس، موسوم به PEP (Post-Exposure Prophylaxis)، در صورت نیاز باید هرچه زودتر و حداکثر تا ۷۲ ساعت آغاز شود. درد شدید لگن، تب همراه با علائم تناسلی یا بارداری همراه با احتمال عفونت نیز نیازمند رسیدگی سریع است.
استفاده درست و مداوم از کاندوم خطر بسیاری از عفونت‌ها را کاهش می‌دهد، اما محافظت کامل ایجاد نمی‌کند. واکسیناسیون HPV و هپاتیت B، گفت‌وگو با شریک جنسی درباره آزمایش و مراجعه پس از تماس احتمالی، بخش‌های مهم پیشگیری‌اند. رژیم غذایی یا مکمل، جایگزین این اقدامات نیست.
سؤالات متداول
اگر علامتی ندارم، چرا باید آزمایش بدهم؟
چون برخی عفونت‌ها، از جمله کلامیدیا و سوزاک، ممکن است بی‌علامت باشند.
آیا با یک آزمایش ادرار، همه بیماری‌های مقاربتی مشخص می‌شوند؟
خیر. نوع نمونه و آزمایش به عفونت موردنظر و محل تماس بستگی دارد.
آیا نتیجه منفی بلافاصله پس از تماس کافی است؟
نه همیشه. ممکن است آزمایش در دوره پنجره انجام شده باشد و به تکرار نیاز داشته باشد.
جمع‌بندی
غربالگری بیماری‌های مقاربتی در جوانان زمانی مؤثر است که به‌جای یک «پکیج آزمایش» یکسان، بر اساس شرایط هر فرد انجام شود. گفت‌وگوی محرمانه در کلینیک سلامت باروری، انتخاب نمونه و آزمایش مناسب، تفسیر درست نتیجه و پیگیری شریک جنسی، همگی در حفظ سلامت فرد و پیشگیری از انتقال عفونت نقش دارند.
منابع
- سازمان جهانی بهداشت (WHO) ـ عفونت‌های منتقل‌شونده از راه جنسی و پیامدهای آن‌ها. (who.int)
- مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) ـ توصیه‌های غربالگری عفونت‌های منتقله از راه جنسی. (cdc.gov)
- CDC ـ راهنمای انجام آزمایش‌های STI و انتخاب نمونه. (cdc.gov)
No.31
05/08
