سوزش سردل شایع است، اما هر کسی که ریفلاکس دارد به سرطان مری مبتلا نمی‌شود یا به آندوسکوپی دوره‌ای نیاز ندارد. بااین‌حال، ریفلاکس طولانی‌مدت در بعضی افراد با تغییر پوشش داخلی مری همراه می‌شود؛ تغییری که «مری بارت» نام دارد. در بحث غربالگری سرطان مری در افراد مبتلا به ریفلاکس مزمن و مری بارت، مهم‌ترین نکته تشخیص تفاوت میان بررسی اولیه فرد در معرض خطر و پایش فردی است که مری بارت او تأیید شده است.
مری بارت چه ارتباطی با سرطان مری دارد؟
در بیماری ریفلاکس معده به مری (Gastroesophageal Reflux Disease یا GERD)، محتویات معده به‌طور مکرر به مری برمی‌گردد. در مری بارت، سلول‌های پوشش بخش پایینی مری تغییر می‌کنند و به سلول‌های روده شباهت پیدا می‌کنند. این وضعیت خطر نوعی سرطان مری به نام آدنوکارسینوم را افزایش می‌دهد؛ اما بیشتر افراد مبتلا به مری بارت هرگز به سرطان مری دچار نمی‌شوند.
گاهی در بافت مری بارت، تغییرات پیش‌سرطانی به نام دیسپلازی (Dysplasia) دیده می‌شود. دیسپلازی «درجه پایین» و «درجه بالا» دارد و تعیین درجه آن در انتخاب فاصله پایش یا نوع درمان اهمیت زیادی دارد.
غربالگری سرطان مری برای چه کسانی مطرح می‌شود؟
برای جمعیت عمومی، آزمایش غربالگری روتین و استانداردی برای سرطان مری وجود ندارد. همچنین داشتن ریفلاکس به‌تنهایی به معنای نیاز قطعی به آندوسکوپی غربالگری نیست. پزشک ممکن است بررسی مری بارت را برای فردی با ریفلاکس طولانی‌مدت و چند عامل خطر دیگر پیشنهاد کند؛ از جمله سن بالاتر، جنس مذکر، اضافه‌وزن به‌ویژه چربی شکمی، مصرف دخانیات یا سابقه مری بارت یا سرطان مری در پدر، مادر، خواهر یا برادر.
در مقابل، اگر مری بارت پیش‌تر تشخیص داده شده باشد، موضوع دیگر غربالگری اولیه نیست؛ پزشک برای یافتن تغییرات سلولی تازه، برنامه پایش منظم تنظیم می‌کند. این برنامه برای همه بیماران یکسان نیست.
آندوسکوپی و نمونه‌برداری چه چیزی را مشخص می‌کنند؟
در آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی (Upper Gastrointestinal Endoscopy یا EGD)، پزشک با لوله‌ای باریک و دوربین‌دار پوشش مری را می‌بیند. اگر تغییر مشکوکی وجود داشته باشد، چند نمونه کوچک از بافت برمی‌دارد. نمونه‌برداری (Biopsy) و بررسی آن در آزمایشگاه آسیب‌شناسی برای تأیید مری بارت و تشخیص دیسپلازی ضروری است؛ ظاهر مری در آندوسکوپی به‌تنهایی نتیجه قطعی نمی‌دهد.
گزارش «مری بارت بدون دیسپلازی» یعنی تغییر پوشش مری تأیید شده، اما در نمونه‌های بررسی‌شده تغییر پیش‌سرطانی دیده نشده است. در این شرایط، فاصله آندوسکوپی‌های بعدی اغلب ۳ تا ۵ سال است، ولی پزشک آن را بر اساس ویژگی‌های بیمار و بافت تعیین می‌کند. گزارش دیسپلازی درجه پایین یا بالا به ارزیابی تخصصی‌تر نیاز دارد و ممکن است به پایش نزدیک‌تر یا درمان آندوسکوپیک منجر شود. نتیجه «نامشخص از نظر دیسپلازی» نیز به معنی سرطان قطعی نیست و باید طبق نظر متخصص پیگیری شود.
آزمایش خون معمول، آزمایش مدفوع یا اندازه‌گیری اسید مری (Esophageal pH Monitoring) جای نمونه‌برداری برای تشخیص مری بارت را نمی‌گیرند؛ اندازه‌گیری اسید، در صورت نیاز، برای ارزیابی ریفلاکس به کار می‌رود.
چه علائمی نیاز به مراجعه دارند؟
مری بارت معمولاً خودش علامت مشخصی ندارد و فرد ممکن است فقط سوزش سردل یا برگشت محتویات معده را تجربه کند. اگر ریفلاکس شما مداوم است یا با درمان بهتر نمی‌شود، درباره نیاز به ارزیابی با پزشک گفت‌وگو کنید. دشواری یا درد هنگام بلع، کاهش وزن بی‌دلیل، استفراغ مداوم، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه را به زمان آندوسکوپی بعدی موکول نکنید و promptly برای بررسی پزشکی اقدام کنید.
برای کاهش علائم ریفلاکس، ترک سیگار، رسیدن به وزن سالم در صورت اضافه‌وزن، شناسایی خوراکی‌هایی که علائم شخصی شما را تشدید می‌کنند و نخوابیدن تا دست‌کم سه ساعت پس از غذا می‌تواند کمک‌کننده باشد. داروهای کاهنده اسید را نیز طبق نظر پزشک مصرف کنید؛ کنترل سوزش سردل جای پایش توصیه‌شده برای مری بارت را نمی‌گیرد.
سؤالات متداول
آیا هر فرد مبتلا به ریفلاکس مزمن باید آندوسکوپی شود؟
خیر. پزشک با توجه به مدت علائم، عوامل خطر و نشانه‌های هشدار تصمیم می‌گیرد.
آیا نتیجه مری بارت بدون دیسپلازی یعنی سرطان ندارم؟
یعنی در نمونه‌های بررسی‌شده دیسپلازی دیده نشده است؛ بااین‌حال، برنامه پایش تعیین‌شده باید ادامه یابد.
اگر با دارو دیگر سوزش سردل ندارم، می‌توانم آندوسکوپی پایش را کنار بگذارم؟
خیر. بهبود علائم لزوماً نشان نمی‌دهد تغییرات بافت مری برطرف شده‌اند. درباره فاصله پایش با متخصص مشورت کنید.
جمع‌بندی
غربالگری سرطان مری در افراد مبتلا به ریفلاکس مزمن و مری بارت به معنی انجام آندوسکوپی برای همه افراد دارای سوزش سردل نیست. بررسی اولیه بر اساس خطر فردی انجام می‌شود؛ اما پس از تأیید مری بارت، نتیجه نمونه‌برداری مسیر پایش را مشخص می‌کند. پیگیری علائم هشدار و پایبندی به برنامه متخصص، از اقدام‌های مهم برای تشخیص به‌موقع تغییرات بافتی است.
منابع
- مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI) — غربالگری سرطان مری. (cancer.gov)
- مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا (NIDDK) — تعریف و عوامل خطر مری بارت. (niddk.nih.gov)
- NIDDK — تشخیص مری بارت و انتخاب افراد برای بررسی. (niddk.nih.gov)
- Mayo Clinic — تشخیص، پایش و درمان مری بارت. (mayoclinic.org)
No.21
05/08